Coraz więcej osób w naszym kraju sięga po lornetkę czy aparat fotograficzny, by – jak sami mówią – wyjść na ptaki. Obserwowanie tych skrzydlatych piękności nie zawsze jest łatwe. Niezależnie jednak od pory roku podglądanie ich budzi spore zainteresowanie, a nawet łączy ludzi. Z luźnego hobby może przerodzić się w prawdziwą życiową pasję.
WIDEO…
Choć szacuje się, że „podglądaczy ptaków” mamy w Polsce zaledwie kilka tysięcy, to ich grono stale rośnie. Dzięki nim powstają nie tylko piękne albumy przyrodnicze, ale przede wszystkim cenna dokumentacja stwierdzonych gatunków – zarówno tych pospolitych, jak i wyjątkowo rzadkich. Od sikory lazurowej zauważonej w przydomowym karmniku, przez głuptaka białobrzuchego na Pomorzu, aż po żurawia stepowego na Dolnym Śląsku. Oto lista 5 niezwykle rzadkich gatunków ptaków stwierdzonych w Polsce.
Jak pod Warszawą zaobserwowano sikorę lazurową
27 grudnia 2020 roku o poranku, przy jednym z przydomowych karmników we wsi Michałowice na Mazowszu, Sławomir Sitko zaobserwował rzadkiego ptaka – sikorę lazurową (Cyanistes cyanus). Gatunek ten po raz ostatni był odnotowany w Polsce w 2004 r., a jeszcze wcześniej, w XX wieku, stwierdzono go tylko kilkanaście razy. Jak podaje Ludwik Tomiałojć w „Ptakach Polski”, jedna historycznych obserwacja pochodzi z 1918 r. z Warszawy, inne z 1972 r. (Jez. Bukowo) oraz w 1982 r. (Ogród Botaniczny we Wrocławiu).
Sikora lazurowa to siódmy gatunek z rodziny sikor (Paridae), stwierdzony w naszym kraju oraz jedyny, który nie jest gatunkiem lęgowym, lecz sporadycznie zalatującym. Na stałe rezyduje w Eurazji – od południowo-wschodniej Białorusi i północno-zachodniej Ukrainy, przez zachód Rosji, aż po jej daleki wschód. Sikora ta najczęściej zakłada gniazdo w dziuplach drzew, a do lęgów przystępuje wiosną. Jesienią z kolei ptak ten zbija się w stadka, dołączając do innych gatunków sikor czy kowalików, które przemieszczają się w poszukiwaniu pokarmu.
Pierwsza w historii obserwacja zaganiacza afgańskiego w Polsce
5 listopada 2024 r., w miejscowości Moście Błota na Pomorzu, Mikołaj Zimiński zaobserwował zaganiacza małego (Iduna caligata). To miało być 18. stwierdzenie tego gatunku dla Polski. Dwa dni później, okazało się, dzięki pomocy zagranicznych ekspertów, iż jest to zaganiacz afgański (Iduna rama) i pierwsza obserwacja dla awifauny krajowej. Ptak ten na przestrzeni kilku dni był obserwowany w niedużym gąszczu rosnących rokitników, z których nieraz przelatywał na drzewa, gdzie udało się go uwiecznić.
Zaganiacz afgański to mieszkaniec obszarów Azji Środkowej, a nieoczekiwane pojawienie się go w Polsce graniczy z cudem. Większość tamtejszej populacji podejmuje wędrówki, odlatując na zimę do Azji Południowej. Sezon lęgowy tego gatunku rozpoczyna się wiosną i trwa od kwietnia do lipca. Zaganiacz afgański występuje na piaszczystych i gliniastych półpustyniach z rozproszoną roślinnością. Swoje gniazdo wije w postaci czarki uplątanej z roślin, umieszczając je w rozwidleniu gałęzi lub w gęstym podszycie, na wysokości od 30 centymetrów do 2 metrów.
Głuptak białobrzuchy nad polskim morzem. Tropikalna sensacja nad Bałtykiem
30 września 2023 r. we wsi Niechorze w województwie zachodniopomorskim wydarzyło się coś niezwykłego. Według raportu Komisji Faunistycznej Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego stwierdzono tu po raz pierwszy w kraju głuptaka białobrzuchego (Sula leucogaster) – tropikalny gatunek, pojawiającego się coraz częściej na akwenach europejskich. Zaobserwował go Zbigniew Kajzer, ornitolog i fotograf.
Głuptak białobrzuchy występuje we wszystkich oceanach w strefie międzyzwrotnikowej, czyli na najcieplejszym obszarze na Ziemi, który znajduje się wokół równika. Jest typowo morskim gatunkiem, gniazdującym m.in. na oceanicznych wyspach Pacyfiku, na Karaibach oraz na Oceanie Atlantyckim czy Indyjskim. Jego dieta składa się głównie z ryb, na które poluje, nurkując z powietrza.
Syberyjski uciekinier czy dziki wędrowiec? Bajkałówka na Stawach Milickich
„9 stycznia 2021 r. podczas obserwacji ptaków na Stawach Milickich w Dolinie Baryczy zauważyłem ptaka wyróżniającego się w stadzie krzyżówek (Anas platyrchynchos), świstunów (Mareca penelope) i krakw (Mareca strepera). Wzór upierzenia wskazywał na samca bajkałówki (Sibirionetta formosa)” – relacjonował ornitolog i przewodnik Wiesław Lenkiewicz na łamach czasopisma ornitologicznego „Ornis Polonica”. To pierwsze stwierdzenie tego gatunku w Polsce.
Bajkałówka, zwana też cyraneczką bajkalską, naturalnie zamieszkuje wschodnią Syberię. Jest ptakiem wędrownym – na zimę odlatuje do Azji Wschodniej, głównie do Japonii i Korei Południowej. Na kontynent europejski była sprowadzana już w połowie XIX w. jako ptak ozdobny i hodowlany, lecz kaczki te rzadko rozmnażały się w niewoli. Z tego powodu jej obecność w Europie od dawna wzbudzała wątpliwości związane z ryzykiem ucieczek z prywatnych hodowli.
Badania pojedynczych okazów bajkałówek z Wysp Brytyjskich (1906 r.) i Danii (2005 r.) dowodzą jednak, że ptaki wykluły się na lęgowiskach wschodnioazjatyckich. Pierwsza oficjalna obserwacja w Polsce, w towarzystwie innych gatunków kaczek charakterystycznych dla Syberii, wyraźnie wskazuje na to, że ptak przywędrował do nas z dalekiej Azji.
Wielki powrót żurawia stepowego po ponad stu latach
12 sierpnia 2026 r. koło wsi Grabownica, w pobliżu rezerwatu przyrody Stawy Milickie w województwie dolnośląskim, zaobserwowano rzadkiego i niespodziewanego gościa – żurawia stepowego (Grus virgo). Ptaka w drugim roku kalendarzowym życia wypatrzył na polach Stanisław Mikołajczak. To pierwsze współczesne stwierdzenie tego gatunku w Polsce i drugie w historii. Historyczne doniesienie pochodzi z 1912 r. z Mazowsza, gdzie zdobyto okaz.
Areał lęgowy żurawia stepowego jest niezwykle rozległy – rozciąga się od południowej Ukrainy, przez Azję Środkową aż po północno-wschodnie Chiny. To jeden z najmniejszych żurawi na świecie, obok żurawia białogłowego (Grus monacha) oraz koronnika czarnego (Balearica pavonina). Zasiedla różnorodne tereny w strefie stepów i półpustyń. Jest gatunkiem migrującym – po okresie lęgowym ptaki te tworzą duże skupiska i odlatują na zimowiska znajdujące się m.in. w Afryce oraz Indiach.
Postscriptum
Serdecznie gratulujemy obserwatorom tych niezwykle rzadkich i pięknych ptaków. „Człowiek może być jak niewygasły wulkan energii” – powiedział autor pewnej książki. Ta fraza idealnie pasuje do ich sprawności w terenie oraz daru wypatrywania i usłyszenia tego, co dla innych jest niewidoczne.
Źródła: naturapolska.blogspot.com, whitemad.pl, facebook.com, ornis-polonica.pl, otop.org.pl
