Choć ptaki kojarzą się nam głównie z lataniem i śpiewem, w świecie przyrody istnieją wyjątki, które zamiast przestworzy opanowały ląd, a swoją siłą potrafią wzbudzić prawdziwy respekt. Kazuary z gęstych lasów deszczowych Australii oraz strusie z otwartych afrykańskich sawann od wieków budzą u ludzi fascynację połączoną ze strachem. Obydwa ptaki mają potężną posturę, rozwijają niesamowitą prędkość i dysponują siłą uderzenia porównywalną z kopnięciem konia. Czy te potężne stworzenia rzeczywiście zasłużyły na miano najniebezpieczniejszych ptaków świata i czy naprawdę są zdolne zabić człowieka?
WIDEO…
Kazuary – prehistoryczne olbrzymy z lasów deszczowych
Na świecie żyją obecnie cztery gatunki ptaków należące do rodziny kazuarowatych (Casuariidae). W nowoczesnej taksonomii rodzina ta dzieli się na dwie podrodziny i obejmuje kazuary (Casuariinae) oraz emu (Dromaiinae). Wszystkie te ptaki to potężne, nielotne osobniki zamieszkujące krainę australijską (Australię, Nową Gwineę oraz okoliczne wyspy). Współcześnie wyróżnia się trzy gatunki kazuarów: kazuar hełmiasty (Casuarius casuarius), kazuar jednokoralowy (Casuarius unappendiculatus) i kazuar mniejszy (Casuarius bennetti), a także jeden gatunek emu: emu zwyczajne (Dromaius novaehollandiae).
Kazuary to zwierzęta budzące wyjątkowy respekt. Pod względem wielkości i masy ciała ustępują jedynie strusiom, a najwyższe osobniki dorównują wzrostem emu. Zamieszkują zacienione, gęste lasy deszczowe. Największe z nich mogą mierzyć nawet 1,8 m wysokości i ważyć do 80 kg.
Ich niezwykle silne nogi pozwalają im rozwijać ogromne prędkości – dochodzące nawet do 50 km/godz. Co ciekawe, są też świetnymi pływakami i równie sprawnie poruszają się w wodzie. Od wieków kazuary odgrywają kluczową rolę w ekosystemie – są tzw. gatunkiem zwornikowym, rozsiewającym nasiona drzew w lesie deszczowym. Mają także ogromne znaczenie kulturowe dla wielu grup rdzennej ludności w krainie australijskiej.
Za sprawą silnych nóg i ostrych pazurów (osiągających do 13 cm długości) kazuary – a zwłaszcza kazuar hełmiasty – zyskały groźną reputację najniebezpieczniejszych ptaków świata. Są zdolne do wyrządzenia człowiekowi śmiertelnych obrażeń, z natury jednak pozostają płochliwe i skryte.
W całej spisanej historii odnotowano zaledwie dwa śmiertelne ataki kazuarów na człowieka. Pierwszy miał miejsce w 1926 r., gdy australijski nastolatek zginął po tym, jak uderzył ptaka kijem. Drugi – prawie sto lat później, w 2019 r. na Florydzie, gdzie mężczyzna został zabity przez kazuara, którego trzymał w niewoli. Pamiętając o ofiarach tych tragicznych zdarzeń, warto także zauważyć, że każdego roku krokodyle pozbawiają życia ok. tysiąca osób, a hipopotamy – ok. pięciuset.
Analiza 150 zgłoszonych ataków kazuarów w australijskim stanie Queensland wykazała, że ptaki te atakują głównie w obronie pożywienia, piskląt lub jaj, albo gdy zostaną pozbawione drogi ucieczki. Aż w 75% przypadków ludzie wcześniej dokarmiali te ptaki, co zmienia ich naturalne zachowanie – zaczynają kojarzyć człowieka z jedzeniem, mogą gonić ludzi, samochody czy podejść pod domostwa w oczekiwaniu na darmową przekąskę.
Czy więc kazuar naprawdę może zabić człowieka? Tak, ma do tego wszelkie narzędzia. Jednak w rzeczywistości atakuje niezwykle rzadko, a głównym winowajcą niemal każdego incydentu jest niewłaściwe zachowanie ludzi.
Strusie – afrykańscy rekordziści prędkości
Do rodziny strusiowatych (Struthionidae) zalicza się dziś dwa współcześnie żyjące gatunki: strusia czerwonoskórego (Struthio camelus) oraz strusia szaroskórego (Struthio molybdophanes). Są to największe, najcięższe i najszybciej biegające ptaki na naszej planecie. Oba gatunki występują wyłącznie w Afryce, choć można je także spotkać w ogrodach zoologicznych, na fermach i w prywatnych hodowlach na całym świecie.
Strusie to ptaki nielotne, mogące osiągać nawet 2,8 m wysokości i ważyć ok. 115 kg. Do pokonywania długich dystansów wykorzystują potężne, umięśnione nogi, dzięki którym rozwijają prędkość dochodzącą do 70 km/godz. Dla porównania: Usain Bolt, uznawany za najszybszego człowieka w historii, osiągnął maksymalnie 44,72 km/godz. Strusie jako jedyne ptaki na świecie posiadają dwa palce u każdej stopy. Wszystkie inne gatunki mają trzy lub cztery palce.
W obronie przed drapieżnikami strusie potrafią zadawać potężne ciosy. Choć na wolności unikają ludzi, nie wahają się zaatakować, jeśli poczują zagrożenie. Czy zatem mogą zabić człowieka? Udokumentowane przypadki śmiertelne należą do rzadkości. Jeden z nich wydarzył się w 1999 r. w stanie Waszyngton w USA. 81-letni mężczyzna, który opiekował się farmą swojej córki, mimo że doskonale wiedział, iż pożywienie należy przerzucać przez ogrodzenie, wszedł na wybieg. Znaleziono go martwego z ciężkimi obrażeniami – zginął w wyniku złamania karku po kopnięciu przez samca strusia, który bronił swojego terytorium.
Samce strusi stają się najbardziej niebezpieczne w okresie godowym. Nie tworzą jednak trwałych par – dominujący samiec łączy się z kilkoma samicami, tworząc harem. Wszystkie składają jaja do jednego gniazda, jednak najważniejszą rolę odgrywa samica dominująca. Wysiadywanie trwa ok. sześciu tygodni i jest podzielone między rodzicami. Samica dominująca wysiaduje jaja w ciągu dnia, natomiast nocą zastępuje ją samiec. Pozostałe partnerki nie uczestniczą ani w wysiadywaniu, ani w późniejszej opiece nad pisklętami.
Ludzie ze strusiami dzielili krajobraz od wieków, a dawne polowania czy zbieranie jaj w większości zastąpiła dziś hodowla komercyjna na całym świecie. Choć struś nie jest bezwzględnym drapieżnikiem polującym na ludzi, jego masa, szybkość i siła czynią go jednego z najbardziej wymagających respektu ptaków na Ziemi.
Źródła: nationalgeographic.com, discoverwildlife.com, birdfact.com, afrykanka.pl
Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.
Nasz autor
Aleksander Kusznir
Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Wspołpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na codzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
