Migracje ptaków od wieków kojarzyły się z przemijaniem lata i nadejściem jesieni, a później z chwilą uniesienia – wiosną. Jesień to zarówno mgła, wilgoć i ponurość, jak i początek chłodu oraz krótkotrwałość dnia. To czas znikania jednych gatunków i pojawiania się innych. Już w IV wieku p.n.e. Arystoteles wspominał o tym, że każde zwierzę instynktownie wyczuwa zmiany temperatury oraz zmienia swoje zwyczaje w zależności od pory roku.
WIDEO…
Przyjrzyjmy się właśnie temu zjawisku, a szczególnie ptakom i ich jesiennym migracjom w Polsce. Co dzieje się z nimi o tej porze, jakie gatunki można zaobserwować i gdzie najlepiej podpatrywać je jesienią? Oto jedno z najlepszych miejsc do ich obserwacji.
Zatoka Gdańska – tam, gdzie woda, tam i życie
Zatoka Gdańska wraz z przylegającym do niej pasem pobrzeża od wieków stanowi jedną z najważniejszych ostoi ptaków i „powietrzną autostradą” dla gatunków migrujących w tej części Europy. Szczególną rolę odgrywają tu unikalne tereny przymorskie – w tym obszary Natura 2000, takie jak Zatoka Pucka, Ujście Wisły, Mierzeja Helska i Wiślana wraz z sąsiadującym Zalewem Wiślanym, a także rezerwaty przyrody Beka, Mechelińskie Łąki, Ptasi Raj czy Mewia Łacha. Ta niezwykła mozaika żyznych gleb, nadmorskich wydm, łąk zalewowych, lasów łęgowych, trzcinowisk i piaszczystych łach tworzy idealne warunki lęgowe oraz bezpieczny przystanek dla tysięcy ptaków wędrownych.
Rejon Zatoki Gdańskiej słynie również z powstania jednej z najstarszych stacji badawczych obrączkowania ptaków w Polsce – Akcji Bałtyckiej, która działa nieprzerwanie od 1960 roku. Warto dodać, że niedaleko stąd, na Mierzei Kurońskiej (98-kilometrowym wale piaszczystym, na północ od Królewca) w Rossitten, powstała jedna z pierwszych na świecie stacji ornitologicznych, założona w 1901 r. przez niemieckiego ornitologa prof. Johannesa Thienemanna. Natomiast na Mierzei Wiślanej znajdują się punkty obserwacyjne Stowarzyszenia Drapolicz, które od lat prowadzą monitoring ptaków drapieżnych i nie tylko. Są one uznawane za jedne z najważniejszych tego typu stanowisk w całej Europie.
Skąd lecą ptaki i dokąd migrują?
Polskie wybrzeże Bałtyku to punkt przecięcia dwóch głównych szlaków migracyjnych ptaków: wschodniego (prowadzącego jesienią przez Azję Mniejszą do Afryki Wschodniej) oraz zachodniego (wiodącego przez Europę Zachodnią ku Afryce Zachodniej). Wzdłuż tych tras ciągną się nadmorskie mierzeje, które skupiają największe stada ptaków wędrownych. Przelatują tędy populacje ptaków z Europy Północnej i Wschodniej, a także z dalekiej rosyjskiej Arktyki oraz Syberii, czyniąc Polskę kluczowym korytarzem migracyjnym w tej części kontynentu. W szczytowym okresie jesiennej migracji przez obszar Zatoki Gdańskiej potrafi przelecieć nawet milion ptaków dziennie.
Jakie gatunki ptaków można spotkać nad Zatoką Gdańską?
Badania nad liczebnością ptaków wodnych nad Zatoką Gdańską w okresie pozalęgowym 2024–2025 (od września do kwietnia), prowadzone od ponad 40 lat, wyraźnie wskazują na wyjątkowość tego miejsca. W samym styczniu ogólna liczebność ptaków wodnych przekroczyła tu 120 tysięcy, należących do ok. 50 gatunków. Można sobie tylko wyobrazić te liczby, gdyby uwzględnić w nich również przelotne ptaki szponiaste, wróblowe, gołębiowate czy krukowate. Szczególnie wysokie zgrupowania obserwowało się w Porcie Gdynia, gdzie liczebność ptaków wodnych w styczniu przekroczyła 100 tys., a w grudniu i lutym sięgała 80–90 tys.
W omawianym sezonie na obszarze Zatoki Gdańskiej, we wrześniu odnotowano np. ponad 12 tys. łysek (Fulica atra), 9 tys. kormoranów (Phalacrocorax carbo) oraz ponad 5 tys. gęgaw (Anser anser). Z kolei w dniach 14–16 grudnia 2024 r. zaobserwowano ponad 19 tys. krzyżówek (Anas platyrhynchos), 17–19 stycznia prawie 30 tys. czernic (Aythya fuligula), a 15–18 lutego – ponad 16 tys. gągołów (Bucephala clangula). Do gatunków rzadziej stwierdzanych (w pojedynczych obserwacjach) w sezonie 2024–2025 na tym akwenie należały m.in.: czapla nadobna (Egretta garzetta), karolinka (Aix sponsa), markaczka amerykańska (Melanitta americana), mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus), mewa żółtonoga (Larus fuscus) oraz perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena).
Zatoka Gdańska to jeden z najcenniejszych obszarów koncentracji gatunków wodno-błotnych o międzynarodowym znaczeniu. W chłodniejszych miesiącach staje się istotnym zimowiskiem dla ptaków morskich, w tym także lodówek (Clangula hyemalis), których liczebność potrafi sięgać od kilku do kilkudziesięciu tysięcy skrzydlatych przybyszów.
Źródła: researchgate.net, kp.org.pl, namierzeje.pl
