Pierwsze przeprowadzki pokazały jednak, że zbudowanie nowych domów to dopiero początek. Pozostają spory o własność ziemi, finansowanie i źródła utrzymania, a także pytanie, jak zachować więzi z miejscem, którego nie da się przenieść.

WIDEO…

player placeholder

Pierwsza taka przeprowadzka

Vunidogoloa to nadmorska miejscowość na wyspie Vanua Levu, gdzie postępująca erozja wybrzeża i zalewanie domów zmusiły mieszkańców do relokacji. W 2014 roku około 140 osób przeniosło się do nowej osady Kenani, położonej w głębi lądu.

Większa odległość od wybrzeża utrudniła codzienne połowy, które dla wielu rodzin były podstawą utrzymania. W starej wiosce pozostały groby bliskich i ziemia, z którą wiązały się rodzinne historie oraz wielopokoleniowe tradycje.

Zobacz także:

Nowy dom, stare problemy

Sama budowa nowych domów okazała się najmniej skomplikowaną częścią całego procesu. Znacznie trudniej było znaleźć odpowiednią ziemię, by następnie uzyskać zgodę jej właścicieli i ustalić, jak od tej pory przesiedleńcy będą zarabiać na życie.

Nie każda społeczność zgadza się na proponowane miejsce przesiedlenia, a spory o własność gruntów potrafią opóźniać całe przedsięwzięcie. W niektórych przypadkach rodziny wolą pozostać na zagrożonym terenie, niż przenosić się na ziemię, do której nie mają praw lub z którą nic ich nie łączy.

Nie wszyscy przenoszą się jednocześnie

W Narikoso w 2020 roku przeniesiono siedem gospodarstw najbardziej zagrożonych zalaniem. Pozostałe rodziny zostały w starej części wioski, przez co społeczność musiała funkcjonować w dwóch lokalizacjach.

Nowe domy stanęły na gruntach należących do lokalnych klanów, których zgoda stała na drodze do przeprowadzenia inwestycji. Pokazało to, jak silnie relokacja zależy od stosunków własnościowych i lokalnych porozumień.

Kiedy brakuje zgody na przeprowadzkę

W Nacekoro mieszkańcy niechętnie przyjęli propozycję przeniesienia wioski na grunty należące do klanu. Część rodzin wolała pozostać w pobliżu dotychczasowych domów, gdzie miała dostęp do morza i miejsc pracy.

Abaiang w Kiribati
Dawna laguna słodkowodna na wyspie Abaiang w Kiribati, do której przedostała się słona woda morska. Zmiana ta pozbawiła mieszkańców jednego z ważnych źródeł wody pitnej / fot. Justin Mcmanus/The AGE/Fairfax Media via Getty Images via Getty Images

Podobne zagrożenia dotykają również Kiribati, gdzie skutki zmian klimatu uderzają także w zasoby słodkiej wody. Na wyspie Abaiang dawna laguna słodkowodna została zalana słoną wodą morską, pozbawiając lokalną społeczność ważnego źródła wody pitnej.

Państwo szuka rozwiązania

W 2018 roku Fidżi przyjęło wytyczne określające zasady przesiedlania zagrożonych wiosek, a rok później uruchomiło specjalny fundusz, z którego mają być finansowane podobne przedsięwzięcia. Władze chcą w ten sposób przygotować się na sytuacje, w których dalsze zamieszkiwanie nadmorskich terenów staje się niemożliwe.

Dotychczas relokacją objęto sześć społeczności. Władze analizują już sytuację kolejnych 43 wiosek, w których istnieje ryzyko konieczności przeprowadzki. Skala potrzeb jest duża, a przygotowanie nowych osiedli wymaga znacznych nakładów finansowych. Dlatego kraj zabiega o wsparcie międzynarodowe.

Źródła: Asia Pacific Viewpoint, International journal of Environmental Research and Public Health, Fiji Climate Change Projects Portals