Pierwsze przeprowadzki pokazały jednak, że zbudowanie nowych domów to dopiero początek. Pozostają spory o własność ziemi, finansowanie i źródła utrzymania, a także pytanie, jak zachować więzi z miejscem, którego nie da się przenieść.
WIDEO…
Pierwsza taka przeprowadzka
Vunidogoloa to nadmorska miejscowość na wyspie Vanua Levu, gdzie postępująca erozja wybrzeża i zalewanie domów zmusiły mieszkańców do relokacji. W 2014 roku około 140 osób przeniosło się do nowej osady Kenani, położonej w głębi lądu.
Większa odległość od wybrzeża utrudniła codzienne połowy, które dla wielu rodzin były podstawą utrzymania. W starej wiosce pozostały groby bliskich i ziemia, z którą wiązały się rodzinne historie oraz wielopokoleniowe tradycje.
Nowy dom, stare problemy
Sama budowa nowych domów okazała się najmniej skomplikowaną częścią całego procesu. Znacznie trudniej było znaleźć odpowiednią ziemię, by następnie uzyskać zgodę jej właścicieli i ustalić, jak od tej pory przesiedleńcy będą zarabiać na życie.
Nie każda społeczność zgadza się na proponowane miejsce przesiedlenia, a spory o własność gruntów potrafią opóźniać całe przedsięwzięcie. W niektórych przypadkach rodziny wolą pozostać na zagrożonym terenie, niż przenosić się na ziemię, do której nie mają praw lub z którą nic ich nie łączy.
Nie wszyscy przenoszą się jednocześnie
W Narikoso w 2020 roku przeniesiono siedem gospodarstw najbardziej zagrożonych zalaniem. Pozostałe rodziny zostały w starej części wioski, przez co społeczność musiała funkcjonować w dwóch lokalizacjach.
Nowe domy stanęły na gruntach należących do lokalnych klanów, których zgoda stała na drodze do przeprowadzenia inwestycji. Pokazało to, jak silnie relokacja zależy od stosunków własnościowych i lokalnych porozumień.
Kiedy brakuje zgody na przeprowadzkę
W Nacekoro mieszkańcy niechętnie przyjęli propozycję przeniesienia wioski na grunty należące do klanu. Część rodzin wolała pozostać w pobliżu dotychczasowych domów, gdzie miała dostęp do morza i miejsc pracy.
Podobne zagrożenia dotykają również Kiribati, gdzie skutki zmian klimatu uderzają także w zasoby słodkiej wody. Na wyspie Abaiang dawna laguna słodkowodna została zalana słoną wodą morską, pozbawiając lokalną społeczność ważnego źródła wody pitnej.
Państwo szuka rozwiązania
W 2018 roku Fidżi przyjęło wytyczne określające zasady przesiedlania zagrożonych wiosek, a rok później uruchomiło specjalny fundusz, z którego mają być finansowane podobne przedsięwzięcia. Władze chcą w ten sposób przygotować się na sytuacje, w których dalsze zamieszkiwanie nadmorskich terenów staje się niemożliwe.
Dotychczas relokacją objęto sześć społeczności. Władze analizują już sytuację kolejnych 43 wiosek, w których istnieje ryzyko konieczności przeprowadzki. Skala potrzeb jest duża, a przygotowanie nowych osiedli wymaga znacznych nakładów finansowych. Dlatego kraj zabiega o wsparcie międzynarodowe.
Źródła: Asia Pacific Viewpoint, International journal of Environmental Research and Public Health, Fiji Climate Change Projects Portals