Przez wiele lat naukowcy sądzili, że spoczywające na głębokości 4000–6000 m konkrecje polimetaliczne są martwymi kawałkami skał, na których co najwyżej mogą osiedlić się stworzenia żyjące na oceanicznym dnie. Najnowsze badanie, opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” podważają ten pogląd. Dowodzi, że wewnątrz konkrecji kwitną tętniące życiem mikro-ekosystemy, zamieszkane przez żyjące tylko tam organizmy.

WIDEO…

player placeholder

Odkrycie to następuje w kluczowym momencie: światowe koncerny przygotowują się do komercyjnej eksploatacji konkrecji, pełnych cennych i rzadkich metali. Naukowcy ostrzegają, że zniszczenie tych formacji grozi nieodwracalną utratą bioróżnorodności i gatunków, których nawet nie zdążyliśmy odkryć.

Jak powstają konkrecje polimetaliczne?

W głębinach oceanów panują ekstremalne warunki: ciemność, potężne ciśnienie i temperatura bliska zeru. I tylko w takich okolicznościach formują się konkrecje polimetaliczne – porowate konglomeraty obfitujące w mangan, żelazo, nikiel, kobalt, miedź oraz metale ziem rzadkich.

Zobacz także:

Ich powstawanie rozpoczyna się od drobnego zarodka – okruchu skały wulkanicznej, fragmentu innej konkrecji lub szczątków organicznych, na przykład zęba rekina czy muszli. Wokół zarodka powoli narasta porowaty materiał, złożony z mieszaniny organiczno-metalicznej. Dokładny skład zależy od okolicy, w jakiej formuje się konkrecja.

konkrecja
Konkrecja powstała wokół zęba rekina. fot. MonumentalDoom/Gettyimages

Tempo przyrostu wynosi zaledwie 5–15 milimetrów na milion lat, co oznacza, że kilkunastocentymetrowa bryła potrzebowała dziesiątek milionów lat na swój rozwój. Wydobyte i wysuszone konkrecje okazują się niezwykle kruche i szybko rozpadają się na drobny pył.

Tętniący życiem mikrokosmos w konkrecjach

Dotychczasowe badania konkrecji skupiały się głównie na organizmach z otaczającego je miękkiego mułu oraz stworzeniach przytwierdzonych do ich powierzchni. Teraz naukowcy pod kierunkiem genetyczki dr Coral Diaz-Recio Lorenzo, oraz biolożki dr Sabine Gollner z Królewskiego Holenderskiego Instytutu Badań Morskich postanowili zbadać niedostępne wnętrze tych struktur.

W ramach projektu JPI Oceans Mining Impact II, podczas ekspedycji na statku RV Sonne, pobrano próbki z głębokości niemal 5 km w polu Clarion-Clipperton. To jedno z 6 dotychczas rozpoznanych pól występowania konkrecji, potencjalnie branych pod uwagę jako miejsca ich wydobycia. Naukowcy wielokrotnie opuszczali skrzynkowy czerpak na samo morskie dno i pobierali jego wycinek. Tak pozyskane konkrecje zamrozili i zabrali do laboratorium.

Po rozbiciu 244 konkrecji pod mikroskopem ukazał się tętniący życiem świat. Szczeliny i mikrokanaliki okazały się gęsto zamieszkane przez nicienie, skorupiaki, ryjkogłowy, jednokomórkowe otwornice, wieloszczety i niesporczaki. Znaleziono m.in. otwornicę Saccorhiza sp., która buduje sobie pancerzyki z igieł gąbek, tkwiących w pęknięciach minerału.

Ekosystem odcięty od świata

Analizy genetyczne wykazały, że fauna z wnętrza konkrecji tworzy ekosystem zupełnie odmienny od tego z osadu dennego. Konkrecje zawierały 10% nicieni i 25% skorupiaków, lecz ich skład gatunkowy był zupełnie inny niż w morskim dnie, na którym leżały.

Sekwencjonowanie RNA ujawniło zdumiewający fakt: mieszkańcy konkrecji oddalonych od siebie o ponad tysiąc kilometrów byli do siebie bardziej podobni genetycznie niż do fauny żyjącej w mule tuż obok danej bryły. Wskazuje to, że stanowią one zupełnie odrębny ewolucyjnie habitat. Wewnątrz odnaleziono także mikroskamieniałości okrzemek, promienic i gąbek, co dowodzi, że konkrecje służą za schronienie dla życia od milionów lat, stanowiąc podwodną kapsułę czasu.

Wyścig z czasem: podwodne górnictwo zasadza się na konkrecje

Odkrycie to wnosi ważny głos do debaty na temat przyszłości wydobycia surowców z dna morskiego. Rozwój technologii potęguje popyt na mangan, nikiel, kobalt i miedź. Wszystkie cztery występują w konkrecjach w strefie Clarion-Clipperton. Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego już w 1982 roku przyznała tam licznym podmiotom działki do eksploracji. Jest wśród nich konsorcjum Interoceanmetal z udziałem Polski. Firmy te poszukują możliwości wydobycia konkrecji.

Plany są coraz poważniejsze. Jak ostrzega dr Sabine Gollner, usunięcie konkrecji z dna doprowadzi do nieodwracalnej utraty unikatowych, jeszcze niepoznanych gatunków. Naukowcy apelują o rozwagę, zanim przemysł zniszczy ten nowo odkryty świat.

Źródło: Scientific Reports