Podczas gdy sąsiednie archipelagi Pacyfiku w połowie XX wieku zamieniono w poligony nuklearne, leżące na dalekiej północy Wysp Marshalla atole Bikar i Bokak pozostały bezludne. Od najbliższej zamieszkanej wyspy dzieli je odpowiednio 116 oraz 385 kilometrów otwartego oceanu, a dostępu do ich lagun bronią zdradliwe prądy. Jak wynika z publikacji na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”, izolacja oraz tradycyjna opieka rdzennych mieszkańców sąsiedniego atolu Utirik ocaliły tu jedne z najbardziej nienaruszonych ekosystemów morskich na świecie.

WIDEO…

player placeholder

Od ptasich kolonii po głębinową łódź podwodną

W 2023 roku na wody wokół obu atoli dotarła ekspedycja badawcza, którą jako główny naukowiec projektu National Geographic Pristine Seas poprowadził ekolog morski dr Alan Friedlander z Uniwersytetu Hawajskiego. Zespół po raz pierwszy w historii przeprowadził kompleksowy spis tamtejszego życia – od koron drzew, przez płytkie laguny, aż po mroczne głębiny. W tym celu badacze wykorzystali nie tylko tradycyjny sprzęt do nurkowania, ale też kamery głębinowe z przynętą oraz załogową łódź podwodną.

– Bikar i Bokak to skarby nie tylko dla samych Wysp Marshalla, ale dla całej planety. Są darem od społeczności atolu Utirik, która od dziesięcioleci czujnie i zgodnie z tradycją strzegła tych wrażliwych ekosystemów – podkreśla dr Friedlander.

Zebrane dane posłużyły lokalnym władzom do realizacji narodowej strategii ochrony przyrody o nazwie Reimaanlok, co w języku marszalskim oznacza „patrzenie w przyszłość”. Dwa lata po zakończeniu pomiarów wokół obu atoli utworzono pierwsze w historii tego kraju narodowe sanktuarium morskie, obejmujące aż 48 tys. km² oceanu.

Zobacz także:
nietknięty ekosystem
Są jeszcze miejsca na Ziemi nietknięte ręką człowieka. Fot. National Geographic Pristine Seas

Rekiny, żółwie i gatunki nieznane nauce

Zdrowy ocean, w którym nikt nie łowi ryb na skalę przemysłową, rozpoznaje się po obecności wielkich drapieżników na szczycie łańcucha pokarmowego. Kamery zarejestrowały wokół atoli całe ławice żarłaczy rafowych, którym towarzyszyły lucjany, karanksy oraz ogromne ryby papuzie z guzem na czole (tzw. bumphead parrotfish). Łącznie naliczono 15 grup drapieżników otwartego oceanu, 266 grup ryb rafowych, 138 grup ze strefy półmroku oraz 79 grup ryb głębinowych.

Aż czternaście zaobserwowanych grup zwierząt nigdy wcześniej nie widniało w rejestrach z Wysp Marshalla, a dwa głębinowe okazy to prawdopodobnie gatunki całkowicie nowe dla nauki. Na lądzie badacze potwierdzili obecność 15 kolonii ptaków morskich, które nawożą swoimi odchodami przybrzeżne wody i wspierają wzrost koralowców. Co ciekawe, oba atole wyraźnie różnią się między sobą: porośnięty glonami Bikar okazał się głównym lęgowiskiem żółwi zielonych (naliczono tam 132 gniazda), natomiast zdominowany przez twarde koralowce Bokak utrzymuje znacznie większą masę ryb.

ekosystem pacyfiku
To jedne z ostatnich miejsc, w których nie było człowieka. Fot. National Geographic Pristine Seas.

Podwodny wehikuł czasu w epoce człowieka

Skąd biorą się tak duże różnice między sąsiadującymi ze sobą pierścieniami raf koralowych? Naukowcy przypuszczają, że decyduje o tym wielkość laguny, tempo wymiany wody z otwartym oceanem oraz zwykła biologiczna loteria, czyli to, jakie larwy przyniosą ze sobą prądy morskie. Niezależnie od tych lokalnych różnic oba atole są dzisiaj ekologicznymi wehikułami czasu.

– Należą one do najlepszych punktów odniesienia, jakie mamy, by zrozumieć, co straciliśmy w innych miejscach na Ziemi i zdobyć wiedzę niezbędną do skutecznej odbudowy przyrody – podsumowuje dr Alan Friedlander.

Badacze zwracają uwagę, że ochrona oceanów nie może ograniczać się wyłącznie do płytkich, kolorowych raf, lecz musi obejmować całe powiązane ze sobą środowisko – od ptasich gniazd po głębiny. W dobie zmian klimatu i przełowienia mórz takie odizolowane oazy stanowią ostatnie schronienie dla tropikalnych gatunków, pokazując nam, jak wygląda prawdziwie dziki ocean.

Źródło: National Geographic Pristine Seas, Frontiers in Marine Science