Skamieniałość odnaleziono w połowie lat 90. XX wieku w południowym Peru. Przez kolejne lata znajdowała się w zbiorach Muzeum Historii Naturalnej w Limie, gdzie w 2015 roku natrafił na nią paleontolog Aldo Benites-Palomino, związany w czasie opracowywania skamieniałości z Uniwersytetem w Zurychu. To on jest głównym autorem analizy tego niezwykłego okazu, która ukazała się na łamach „Communications Biology”.
WIDEO…
Odkrycie w Peru. Skamieniałość z pustynnej formacji Pisco
Opisany gatunek nie był to tej pory znany naukowcom. Ten wymarły gatunek kaszalota karłowatego żył 6,3–5,6 miliona lat temu, a zatem w późnym miocenie. Skamieniałą czaszkę osobnika odnaleziono w osadach formacji Pisco w Peru.
Scaphokogia huachafo był stosunkowo niewielkim waleniem – dorosły osobnik osiągał około 2,7 metra długości całego ciała. Pod względem rozmiarów przypominał więc współczesne kaszaloty karłowate, choć ustępował rozmiarem dzisiejszym kaszalotom głowaczom, które potrafią osiągać ponad 15–18 metrów.
Uwagę badaczy przykuła asymetryczność czaszki. Początkowo przypuszczano, że za deformacją stoją procesy podepozycyjne – na przykład nacisk skał. Jednak szczegółowa analiza wykazała, że faktycznie tak wyglądała za życia zwierzęcia. Na czaszce widoczne są zrośnięte szwy kostne, nie ma też pęknięć, co wykluczyło jednak czynniki geologiczne.
Dziwaczna czaszka
U większości zwierząt lewa i prawa strona głowy stanowią swoje lustrzane odbicie. Tymczasem u wymarłego przed 6 milionami lat walenia mamy do czynienia z asymetrią.
Najbardziej uderzającą cechą Scaphokogia huachafo jest dziwna lokalizacja nozdrzy. Kości twarzowe po obu stronach różnią się rozmiarem, kształtem i ułożeniem.
– Oba kostne nozdrza są przesunięte całkowicie na lewą stronę czaszki, a kości twarzy różnią się diametralnie pod względem wielkości i położenia. Czaszka wygląda na całkowicie krzywą – tłumaczy Aldo Benites-Palomino z Uniwersytetu Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze.
Ta osobliwość – zdaniem naukowców – nie była wadą rozwojową, lecz precyzyjną adaptacją ewolucyjną. Pysk zwierzęcia – zbudowany z gęstej, ciężkiej kości – był zakrzywiony w dół pod kątem 31 stopni. W połączeniu z asymetrycznym basenem nadczaszkowym, mieszczącym narządy tłuszczowe, wykrzywienie pozwalało waleniowi kierować fale biosonaru bezpośrednio w dno morskie, gdzie poszukiwał swoich ofiar. Współczesne kaszaloty emitują fale biosonaru do przodu, w otwartą toń wodną oceanu.
Dziwadło sprzed milionów lat
Nowy gatunek został nazwany Scaphokogia huachafo. Człon rodzajowy (Scaphokogia): nawiązuje do wymarłych kaszalotów karłowatych z rodziny Kogiidae. Epitet gatunkowy (huachafo) wywodzi się bezpośrednio z peruwiańskiej odmiany języka hiszpańskiego. W potocznym języku Peruwiańczyków słowo to oznacza coś ekstrawaganckiego lub wykraczającego poza przyjęte ramy estetyczne – co nawiązuje do nietypowego charakteru znaleziska.
– Kiedy przyjrzeliśmy się proporcjom tego wieloryba – z twarzą mocno przesuniętą w lewo i ogromnym, zakrzywionym ku dołowi pyskiem – łamał on wszelkie zasady symetrii i elegancji spotykane u żyjących waleni. Jego anatomia jest tak ekstrawagancka i osobliwa, że nazwa huachafo wydała się dla niego idealna – mówi Benites-Palomino.
Wymarcie nietypowego kaszalota
Współczesne kaszaloty polują na głębinowe kalmary i inne głowonogi pływające w otwartej toni wodnej, a nie na samym dnie oceanu. Dla kontrastu, prehistoryczny Scaphokogia huachafo obierał zupełnie inną strategię. Żył w płytkich wodach przybrzeżnych i prowadził wyspecjalizowany, przydenny tryb życia.
Przeobrażenia oceaniczne na przełomie miocenu i pliocenu doprowadziły do zniknięcia tego ekosystemu i w konsekwencji wyginięcia tej wyjątkowej linii ewolucyjnej zwierząt.
Źródło: Communications Biology
