Szympansy uczą się tak samo jak ludzkie dzieci. Naukowcy odkryli zdumiewające podobieństwo do naszych języków

Naukowcy po raz pierwszy wykazali, że dzikie szympansy uczą się od siebie nawzajem, kiedy i po co używać części swoich nawoływań. Robią to bardzo podobnie do ludzkich dzieci, które przyswajają znaczenie słów. Nowe badanie, opublikowane w czasopiśmie "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS), kierowane było przez zespół z Instytutu Nauk Kognitywnych CNRS w Lyonie, Uniwersytetu w Warwick oraz projektu Taï Chimpanzee Project na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Obserwacje podważają wcześniejsze przekonanie, że cały repertuar głosowy szympansów jest wrodzony.

WIDEO…

Naukowcy zbadali dźwięk przypominający parskanie

Zespół doktoranta Antoine'a Valeta, pracujący pod kierunkiem Catherine Crockford, skupił się na tak zwanym bezdźwięcznym nawoływaniu, które przypomina odgłos wydawany przez człowieka parskającego wargami (w logopedii jest to tzw. „motorek” lub „konik”). To nawoływanie znane jest z repertuaru zarówno dzikich, jak i przebywających pod opieką człowieka szympansów.

Badacze porównali, jak dźwięku tego używało 91 szympansów. Obserwowali cztery dzikie społeczności w Parku Narodowym Taï na Wybrzeżu Kości Słoniowej (obejmujące osobniki w różnym wieku) oraz cztery grupy osieroconych szympansów w Tacugama Chimpanzee Sanctuary w Sierra Leone (wychowujące się ze swoimi rówieśnikami). To ostatnie, założone w 1995 roku w pobliżu Freetown, ratuje osierocone szympansy zachodnie, które najczęściej padły ofiarą kłusownictwa, nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami lub konfliktu z ludźmi.

Zobacz także:

Dawna infekcja zahamowała ewolucję małp. To wirus wyłączył u szympansów gen odpowiadający za rozwój mózgu

Wyniki okazały się zaskakujące. Dzikie szympansy z Taï wydawały dźwięk parskania niemal wyłącznie podczas iskania towarzyszy, podczas gdy osierocone młode z Tacugamy używały go chaotycznie, w bardzo różnych sytuacjach społecznych. Gdyby nawoływanie było czysto instynktowne, wszystkie grupy stosowałyby je w ten sam sposób. Skoro tak nie jest, funkcja „motorka” musi być wyuczona.

Ciągłość z ludzką mową

W drugiej części badania naukowcy sprawdzili, co się stanie, gdy do jednej z grup osieroconych szympansów w Tacugamie dołączy dorosły osobnik. Z czasem sposób, w jaki grupa używała parskania stawał się coraz bardziej jednolity i upodabniał się do wzorca nowo przyjętego dorosłego. Sugeruje to, że młode szympansy uczą się funkcji nawoływań od starszych osobników, podobnie jak ludzie.

Słowa ludzkich języków są w znacznej mierze zarówno wyuczone, jak i arbitralne. Angielskie „dog”, francuskie „chien” czy polskie „pies” oznaczają to samo, choć brzmią zupełnie inaczej. Ich znaczenie utrwala się wyłącznie dlatego, że posługuje się nimi dana wspólnota. To właśnie takie arbitralne, umowne użycie badacze uznali teraz za obecne także u szympansów.

Richard Moore, filozof z Uniwersytetu w Warwick i współautor pracy, podkreśla znaczenie odkrycia. – W codziennej komunikacji używamy danych słów tylko dlatego, że robią to również nasi rówieśnicy. To wspólna praktyka ustala ich znaczenie, a nie cechy samych słów. Odkrycie, że dotyczy to nie tylko języków naturalnych, ale i niektórych nawoływań szympansów, oznacza, że istnieje większa ciągłość między uczeniem się głosowym szympansów a naszym własnym, niż dotąd podejrzewaliśmy – wyjaśnia.

Poniższy materiał, udostępniony przez Uniwersytet w Warwick, pokazuje parskanie szympansów używane w różnych kontekstach.

Zagadka zbieżnego użycia

Pozostaje pytanie, dlaczego, skoro „motorek” jest wyuczony, wszystkie dzikie populacje szympansów używają go w ten sam sposób, zamiast wykazywać zróżnicowanie typowe dla ludzkich języków? Catherine Crockford z Instytutu Nauk Kognitywnych CNRS w Lyonie zaproponowała możliwe wyjaśnienie.

– Jedna z możliwości jest taka, że podczas iskania, gdy szympansy używają warg, by usuwać pasożyty z cudzej sierści, łatwiej jest wytworzyć wokalizację wykorzystującą podobne ruchy warg, a to nawoływanie, jak wiadomo, wydłuża sesje iskania. Różne społeczności mogły odkryć tę użyteczną cechę niezależnie. To jednak nie zmienia faktu, że nawoływanie jest umowną konwencją. Potrzebujemy dalszych badań, by to sprawdzić – mówi.

Odkrycie wpisuje się w szerszy nurt badań, które coraz częściej pokazują, że głosowa komunikacja szympansów jest bardziej elastyczna, niż sądzono. Wcześniejsze badania wykazały m.in, że:

• szympansie nawoływania – składające się z warknięć, posapywań, chrząknięć, szczeknięć, różnego rodzaju okrzyków – mogą być składane przez zwierzęta w ciągi dźwięków przypominające wypowiedzi;
• szympansy karłowate (bonobo) tworzą złożone z odgłosów „zdania”, łudząco podobne do kombinacji słów używanych przez ludzi;
• szympansy mają własne regionalne akcenty.

W odróżnieniu od ludzi szympansy mają jednak trudność z nauką zupełnie nowych dźwięków. To wskazuje, że część ich repertuaru pozostaje wrodzona.

Źródło: PNAS