Makaki występują dziś w Europie już tylko na Gibraltarze. Jednak najczęściej uważa się, że zostały tam sprowadzone ponownie w średniowieczu lub już w czasach nowożytnych. Ale po raz pierwszy dotarły na Stary Kontynent już pod koniec miocenu jakieś 16 mln lat temu.
WIDEO…
Z późniejszych okresów znane są liczne skamieniałości makaków z Hiszpanii, Włoszech i Grecji, a także dalej na północy – w Holandii, Wielkiej Brytanii, Austrii oraz Niemiec. Przez setki tysięcy lat makaki były stałym elementem europejskiego krajobrazu. Jednak w późnym plejstocenie ich populacja drastycznie spadła, aż w końcu całkowicie wyginęły na naszym kontynencie.
Małe odkrycie, wielkie znaczenie
Zagadką pozostawało jak daleko na północ makaki dotarły w czasie swojej obecności w Europie. Z najnowszych analiz wynika, że zamieszkiwały nawet dzisiejszą Dolną Saksonię, czyli północne Niemcy.
Do znaleziska, opisanego w „Quaternary Environments and Humans”, na terenie dawnej odkrywkowej kopalni węgla brunatnego w Schöningen. Jest to niepozorne odkrycie w postaci niemal w pełni zachowanego, ciemno zabarwionego górnego mlecznego zęba trzonowego.
Szczegółowa analiza morfologiczna wykazała, że ząb należał do młodego osobnika z gatunku Macaca cf. sylvanus, blisko spokrewnionego ze współczesnym makakiem berberyjskim. Na podstawie minimalnego stopnia zużycia korony oraz etapu rozwoju korzeni naukowcy ocenili wiek małego makaka na około jeden rok.
Północne szlaki makaków
Badania zęba przeprowadził międzynarodowy zespół naukowców z Senckenberg Centre for Human Evolution and Palaeoenvironment na Uniwersytecie w Tybindze oraz z Uniwersytetu w Lejdzie. Naukowcy stwierdzili, że odnaleziony w Schöningen ząb stanowi najbardziej wysunięty na północ ślad obecności makaka w kontynentalnej Europie. Odkrycie to potwierdza, że w środkowym plejstocenie makaki w Północnych Niemczech dotarły do samej granicy swoich możliwości ekologicznych. Ich marsz na północ zatrzymał niesprzyjający im klimat.
W jakim środowisku żyły makaki?
Analizy botaniczne i paleośrodowiskowe osadów z Schöningen wykazały, że 310 000 lat temu brzeg jeziora, przy którym znaleziono ząb, porastał otwarty las brzozowo-sosnowy. Średnie temperatury letnie były zbliżone do dzisiejszych, jednak zimy były o co najmniej 1°C chłodniejsze, co świadczy o bardziej kontynentalnym klimacie.
Współczesne makaki w marokańskich górach potrafią znieść zimowe mrozy dochodzące do -22°C, co tłumaczy, jak ich prehistoryczni krewni radzili sobie z chłodniejszymi zimami w Europie. Makaki spędzały większość dnia na ziemi w poszukiwaniu roślin, nasion i drobnych zwierząt, a w razie zagrożenia uciekały na drzewa.
Przyszłość makaków
Dzisiaj jedyne dzikie populacje makaków berberyjskiich (Macaca sylvanus) żyją w odizolowanych rejonach górskich Maroka i Algierii (ok. 8000 osobników) oraz na Gibraltarze, gdzie zostały sprowadzone przez człowieka. Odkrycie z Schöningen przypomina, że naturalny zasięg występowania tych zwierząt był dawniej zdecydowanie szerszy i obejmował znaczną część Europy. Obecnie gatunek ten jest zagrożony wyginięciem z powodu utraty siedlisk oraz nielegalnego wyłapywania młodych na sprzedaż.
Źródło: Quaternary Environments and Humans
Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.
