Dane genomiczne są kluczowe dla ochrony przyrody, bo pozwalają oceniać stan zdrowia populacji, różnorodność genetyczną, chów wsobny oraz płeć osobników. Do tej pory uzyskanie pełnego genomu walenia wymagało jednak wykonania biopsji – pobrania próbki skóry i tłuszczu. Dla żywego zwierzęcia tradycyjne pobieranie próbki wiązało się ze sporym stresem, a dla naukowców było po prostu trudnym, pracochłonnym przedsięwizięciem.
WIDEO…
Używano kusz lub specjalnej broni pneumatycznej, z której wystrzeliwano w stronę wieloryba puste w środku strzałki biopsyjne. Strzałka wbijała się w ciało, pobierała niewielki wycinek skóry i tłuszczu, po czym odbijała się i dryfowała na powierzchni wody, skąd wyławiano ją z łodzi. Teraz badacze przetestowali – z sukcesem – nową niezwykłą metodę. Opisali ją właśnie na łamach „Molecular Ecology Resources”.
Drony w służbie nauki. Jak schwytać oddech morskiego olbrzyma?
Naukowcy z University of St Andrews w Wielkiej Brytanii opracowali całkowicie bezinwazyjną metodę, która umożliwia wgląd w genom wielorybów. Przymocowali sterylne szalki Petriego do małego drona i przelatywali nim przez chmurę wydychanego powietrza wynurzających się humbaków. W ten sposób dron zbierał skondensowaną parę oddechową, nazywaną potocznie „wielorybimi smarkami”.
Aż ponad jedną trzecią próbek zebrano dronem startującym bezpośrednio z lądu, co oznacza, że badacze nie musieli nawet uruchamiać silników łodzi. Aby uniknąć przypadkowego pomylenia materiału dwóch płynących obok siebie humbaków, dron wlatywał zawsze w chmurę oddechu osobnika znajdującego się najbardziej pod wiatr.
Badania przeprowadzono wśród kanadyjskich fiordów Kitimat na terytorium rdzennej ludności Gitga’at.
Od oddechu do genomu. Co mówią naukowcom wielorybie smarki?
Naukowcy zebrali 58 próbek z wydychanego powietrza od 26 humbaków. Z zebranej pary wodnej udało się odczytać pełen genom jądrowy i mitochondrialny bez wywoływania jakiegokolwiek urazu fizycznego u zwierząt, bo próbki zebrał niewielki dron.
Skuteczność tej metody badawczej porównano z tradycyjną biopsją, czyli pobieraniem próbek z pomocą strzałek biopsyjnych. Wyniki okazały się spójne: dane ze „smarków” dały niemal identyczne wskaźniki różnorodności genetycznej, identyczne dane dotyczące poziomu chowu wsobnego oraz w 100% bezbłędną identyfikację płci. Co więcej, ponowne próbkowanie tych samych osobników na przestrzeni dwóch lat potwierdziło powtarzalność wyników.
Około 16% DNA w próbkach z oddechu pochodziło od mikroorganizmów zamieszkujących drogi oddechowe waleni, co daje wgląd w ich mikrobiom i stan zdrowia.
Po co badać DNA humbaków i co dalej z metodą?
„Wykorzystamy te genomy pozyskane z wydmuchiwanego powietrza nie tylko do oceny struktury i stanu zdrowia populacji, ale także do zbadania pokrewieństwa i więzi rodzinnych wśród humbaków żerujących w północnej Kolumbii Brytyjskiej. Celem jest zrozumienie, jak tworzą się ich więzi społeczne: czy wieloryby żerujące razem są rodziną, czy wieloletnimi przyjaciółmi? – wyjaśniła główna autorka badania, dr Éadin O’Mahony z Uniwersytetu St Andrews.
DNA pobrane z oddechu będzie służyć jako bezbłędny, genetyczny „odcisk palca” wielorybów. Jego dalsze analizy pozwolą na wieloletnie śledzenie konkretnych osobników, weryfikację ich identyfikacji ze zdjęć oraz szacowanie wielkości populacji bez konieczności wykonywania stresujących biopsji.
Badacze chcą zaadaptować technologię łapania oddechu dronem do innych dużych i płochliwych gatunków morskich (np. płetwali błękitnych, finwali czy kaszalotów), u których wykonanie tradycyjnych biopsji jest bardzo trudne, niebezpieczne lub zabronione.
Drony są już powszechnie wykorzystywane przez przedstawicieli innych nauk, na przykład przez archeologów.
Źródło: Molecular Ecology Resources