9 listopada rozpoczęły się pierwsze dyskusje na tegorocznym szczycie klimatycznym COP31. W tym roku przedstawiciele niemal 200 państw z całego świata, naukowcy, aktywiści przyrodniczy oraz liderzy biznesu spotykają się w tureckiej Antalyi. Choć od rozpoczęcia minęły raptem dwa dni, już wybuchły pierwsze spory.
WIDEO…
Klimatyczne spotkanie na szczycie – czym jest COP31?
COP w Turcji to już trzydziesta pierwsza edycja największego szczytu klimatycznego na świecie. Skrót COP pochodzi od angielskiego Conference of the Parties, czyli Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu. Od 1995 roku przedstawiciele państw spotykają się, aby negocjować wspólne działania na rzecz ograniczenia globalnego ocieplenia i przeciwdziałania jego skutkom. Podczas konferencji omawiane są m.in. kwestie redukcji emisji gazów cieplarnianych, transformacji energetycznej oraz finansowania działań klimatycznych w krajach rozwijających się.
Jednym z najważniejszych osiągnięć dotychczasowych szczytów było przyjęcie porozumienia paryskiego w 2015 roku, którego główny cel stanowiło ograniczenie wzrostu średniej temperatury globalnej znacznie poniżej 2°C w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej. Sygnatariusze zobowiązali się do opracowywania, przedstawiania i aktualizowania krajowych planów redukcji emisji gazów cieplarnianych. Podstawą współpracy stała się zasada wspólnej, ale zróżnicowanej odpowiedzialności klimatycznej, zgodnie z którą państwa rozwinięte mają wspierać kraje rozwijające się w transformacji energetycznej i przeciwdziałaniu skutkom zmian klimatu.
Zamieszanie przed szczytem
Tegoroczny szczyt COP31 wzbudził spore międzynarodowe zamieszanie jeszcze przed rozpoczęciem. Do ostatniego momentu o organizację klimatycznej imprezy starała się Australia, na czele z jej premierem Anthonym Albanese. Rywalizacja z Turcją przerodziła się w spór na linii Ankara – Canberra, który ostatecznie udało się ugasić kompromisowym rozwiązaniem. W jego świetle szczyt podzielony jest między dwóch gospodarzy: turecka Antalya użycza miejsca pod międzynarodowe obrady, a strona australijska odpowiada za prowadzenie negocjacji, które w Turcji się odbywają.
Według niektórych źródeł zaangażowanie Australijczyków budzi wątpliwości. Jak informuje brytyjski „The Guardian”, część australijskich polityków straciła zainteresowanie przedsięwzięciem. Zwrócono również uwagę na stosunkowo niewielkie zainteresowanie wydarzeniem ze strony tamtejszych mediów. Jednocześnie minister klimatu i energii Chris Bowen pozostaje jedną z najważniejszych postaci tegorocznych negocjacji, a sama Australia – jako jeden z czołowych eksporterów paliw kopalnych na świecie – w trakcie COP31 ma bardzo dużo do powiedzenia.
Robimy, nie gadamy
Międzynarodowy szczyt COP31 to w rzeczywistości gra wielu interesów, którym – w teorii – powinien przyświecać jeden cel: przeciwdziałanie szkodliwym skutkom zmian klimatu. W mozaice różnych, deklarowanych przez każdy kraj potrzeb australijski minister klimatu i energii Chris Bowen dostrzega jeden kluczowy efekt, jaki powinien zostać wyciągnięty z tegorocznych obrad. Dość mówienia, pora na działanie. – Czas na wymierne rezultaty, a nie tylko kolejne zobowiązania – ogłasza australijski przedstawiciel, motywując tym samym inne strony negocjacji do podjęcia stanowczych działań.
Zdecydowane słowa polityka nie mogą dziwić, gdy spojrzymy na kondycję naszej planety w ostatnich miesiącach, a nawet latach. Świat mierzy się z wyjątkowo silnym zjawiskiem El Niño, którego skutki są dodatkowo nasilane przez globalne ocieplenie wywołane emisjami ze spalania paliw kopalnych. W wyniku tych czynników ostatnie lato obfitowało w ekstremalne zjawiska pogodowe, które znacząco wpłynęły na funkcjonowanie wielu krajów. Dziesiątki tysięcy osób zmarło w Europie w związku z letnimi falami upałów, a rozległe obszary Ameryki Północnej zostały spowite dymem z pożarów. W Nepalu natomiast zawalenie się fragmentu lodowca wywołało osuwisko, w którym zginęło ponad 1500 osób. To oczywiście tylko niektóre ze skutków szczególnie trudnych okoliczności klimatycznych, w jakich znalazła się Ziemia.
Pierwsze spory o finansowanie
Jednym z pierwszych punktów zapalnych tegorocznego szczytu COP31 stała się kwestia finansowania walki ze zmianami klimatu. W myśl porozumienia paryskiego z 2015 roku kraje bardziej rozwinięte powinny w tym procesie wspierać te o szczuplejszych budżetach i uboższej infrastrukturze. Porozumienie nie określa jednak konkretnych kwot, które poszczególne państwa rozwinięte muszą przeznaczyć na ten cel.
Państwa rozwijające się domagają się większego wsparcia od najbogatszych krajów, które historycznie odpowiadają za znaczną część emisji gazów cieplarnianych. Przedstawiciele najbiedniejszych krajów podkreślają, że same deklaracje finansowe nie wystarczą, jeśli pieniądze nie będą rzeczywiście trafiać do najbardziej potrzebujących. Negocjacje na ten temat, po uporczywych staraniach państw rozwijających się, ostatecznie zostały wpisane do agendy szczytu.
Nie wszystkie postulaty państw rozwijających się znalazły jednak miejsce w oficjalnym programie COP31. Kraje afrykańskie domagały się wpisania do programu osobnego punktu dotyczącego trzykrotnego zwiększenia środków na przystosowanie się do zmian klimatu, które mogłyby zostać przeznaczone m.in. na budowę zabezpieczeń przeciwpowodziowych czy rozwój upraw odpornych na suszę.
Turecka inicjatywa
Jednym z najważniejszych pomysłów przedstawionych podczas COP31 jest turecka inicjatywa „35 by 35”. Zakłada ona, że do 2035 roku udział energii elektrycznej w światowym zużyciu energii wzrośnie z około 20 do 35%. Oznacza to, że coraz więcej urządzeń i pojazdów, które obecnie działają dzięki spalaniu węgla, ropy czy gazu, miałoby korzystać z prądu. Władze Turcji przekonują, że takie rozwiązanie pozwoli ograniczyć emisje gazów cieplarnianych, zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne i wesprzeć rozwój gospodarczy.
Pomysł wzbudził jednak kontrowersje, ze względu na pochodzenie dodatkowej energii elektrycznej. Krytycy podkreślają, że jeśli prąd nadal będzie produkowany głównie z węgla i gazu, korzyści dla klimatu mogą okazać się niewielkie. Dlatego Portugalia chce, aby inicjatywa zakładała również zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych.
Wątpliwości budzi także postawa samych gospodarzy COP31, ponieważ w ubiegłym roku węgiel odpowiadał za około jedną trzecią produkcji prądu w Turcji i ponad 40% w Australii. Patrząc na to, w jaki sposób gospodarze COP31 prowadzą swoja politykę rozwoju wydobycia i spalania paliw kopalnych, postulaty o energetycznej transformacji mogą budzić słuszne wątpliwości. Mimo tych zastrzeżeń Turcja chce, aby cel „35 by 35” znalazł się w końcowym porozumieniu COP31, choć jego przyjęcie przez wszystkie strony negocjacji pozostaje niepewne.
O tym, jakie kroki zostaną podjęte po COP31, dowiemy się wraz z zakończeniem szczytu 20 listopada. Przez najbliższe dziesięć dni usłyszymy mnóstwo wypowiedzi polityków, naukowców i aktywistów klimatycznych, którym przyświecać powinien jeden, nadrzędny cel: walka o poprawę warunków klimatycznych na naszej planecie.
Źródła: The Guardian, TT, Reuters
