W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Polish Journal of Entomology” ukazała się praca, w której oficjalnie potwierdzono pierwsze w kraju stwierdzenie ciepłolubnego gatunku komara Uranotaenia unguiculata. Tym samym liczba gatunków komarów odnotowanych w Polsce wzrosła z 51 do 52.
WIDEO…
Zespół badaczy potwierdził nowy gatunek
Autorami odkrycia są badacze z Katedry Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii Uniwersytetu Łódzkiego: Kamil Słomczyński, Jarosław Brodecki i Anna M. Jażdżewska, we współpracy z Magdaleną Janiszewską z Orientarium Zoo Łódź oraz Jackiem Nowakiem, badaczem obywatelskim. Praca ta to przykład połączenia nauki akademickiej, pracy ogrodu zoologicznego oraz tak zwanej nauki obywatelskiej (citizen science), w której pasjonaci wspierają zawodowych naukowców.
Uranotaenia unguiculata to jedyny europejski przedstawiciel rodzaju Uranotaenia. Dorosłe osobniki można rozpoznać po charakterystycznym wzorze żyłek na skrzydłach. Gatunek jest aktywny od maja do października, a szczyt jego aktywności przypada na późne lato.
Komara sfotografowano w ogrodach działkowych w Łodzi
Historia znaleziska rozpoczęła się 20 lipca 2024 roku. Podczas odłowów na światło prowadzonych w ogrodach działkowych „Karolew" w Łodzi, na południe od Parku im. marszałka Józefa Piłsudskiego, sfotografowano po raz pierwszy samicę Uranotaenia unguiculata. Zdjęcie wykonał Jacek Nowak, badacz obywatelski.
Kolejne obserwacje przyszły ponad rok później. W dniach 14 i 16 sierpnia 2025 roku, w ramach monitoringu prowadzonego na terenie Orientarium Zoo Łódź, przy użyciu specjalistycznych pułapek BG-Pro złapano cztery kolejne samice. Owady schwytano w pobliżu wybiegów lemurów, żyraf Rothschilda i kudu małych. W trakcie monitoringu zebrano łącznie 383 komary, wśród których najliczniejszy był doskwier pastwiskowy (Aedes vexans).
Ostateczną identyfikację gatunku potwierdzono w laboratorium molekularnym Uniwersytetu Łódzkiego dzięki metodzie barkodowania DNA, a konkretnie analizie fragmentu genu COI (podjednostki I oksydazy cytochromu c). To jeden z najważniejszych i najczęściej wykorzystywanych markerów genetycznych w biologii ewolucyjnej, taksonomii oraz ekologii.
Ocieplenie klimatu pcha ciepłolubny gatunek na północ
Uranotaenia unguiculata to gatunek zasadniczo śródziemnomorski, występujący również w północnej Afryce, na Bliskim Wschodzie oraz w Azji Środkowej i Południowej. W Europie najliczniejszy jest na południu kontynentu, a dotychczasowe najdalej na północ wysunięte stwierdzenia pochodziły z Niemiec. Ocieplenie klimatu w Europie sprzyja ekspansji gatunków ciepłolubnych ku północy, co obserwowano wcześniej między innymi u komara tygrysiego (Aedes albopictus).
Analizy molekularne wskazują, że środkowoeuropejskie populacje tego gatunku dzielą haplotypy z populacjami z Półwyspu Apenińskiego. Sugeruje to powolną, naturalną rekolonizację, a nie przypadkowe zawleczenie przez człowieka. Zdaniem autorów pojawienie się gatunku w Łodzi jako efekt biernego przeniesienia może zostać wykluczone.
Co wiadomo o biologii i potencjalnym znaczeniu gatunku
Uranotaenia unguiculata żywi się przede wszystkim krwią płazów, zwłaszcza żab zielonych z rodzaju Pelophylax. W Polsce należą do niego żaba jeziorkowa i żaba śmieszka. Badania wykazały, że komary te przyciągają nawet godowe odgłosy tych płazów. Obecność komara w Łodzi w pobliżu zbiorników wodnych botanicznego ogrodu i zoo, będących siedliskami żab, nie jest więc zaskakująca.
Gatunek potrafi kąsać ssaki, w tym ludzi, choć zachowanie takie jest rzadkie. W literaturze odnotowano, że osobniki z Austrii, Węgier, Rumunii i Rosji bywały zakażone wirusem Zachodniego Nilu, jednak jego rzeczywisty potencjał przenoszenia chorób na ludzi pozostaje nieznany. Autorzy podkreślają, że zasięg gatunku w Polsce może być znacznie szerszy, lecz nierozpoznany z powodu niedostatecznej liczby badań, i apelują o dalsze obserwacje.
Źródło: Polish Journal of Entomology
