Przedwiośnie zna każdy. To pora, gdy zima nie chce ustąpić, a wiosna jeszcze nie przyszła. Ale czy znamy jego jesienny odpowiednik? Przedzimie, bo o nim mowa, to pora roku równie realna, choć znacznie rzadziej nazywana po imieniu. To właśnie w niej tkwimy zwykle w drugiej połowie listopada i pierwszej połowie grudnia. Nie ma sztywnych dat jej początku i końca. O wszystkim decyduje temperatura.
WIDEO…
Czym jest przedzimie i kiedy zaczyna i kończy?
Przedzimie to, obok przedwiośnia, jedna z dwóch uzupełniających pór roku w strefie klimatu umiarkowanego. To okres na przełomie jesieni i zimy, w którym średnie dobowe temperatury powietrza wahają się pomiędzy 5 a 0 stopni Celsjusza, z tendencją malejącą. To najbardziej zachmurzona i ponura pora roku. Opady na przedzimiu są najpierw duże, później umiarkowane, zazwyczaj jest to deszcz. W praktyce przedzimie pojawia się najczęściej w listopadzie i grudniu, choć jego początek i koniec są zmienne.
Jego długość bywa kapryśna. Może trwać krótko albo rozciągnąć się na kilka tygodni. W ostatnich, systematycznie ocieplających się latach, zwykle trwa coraz dłużej, choć zima wciąż może pokazać swoje dawne oblicze, tak jak zrobiła to na przełomie roku 2025 i 2026. W Polsce przedzimie przychodzi zwykle wcześniej na północnym wschodzie i w głębi kraju, później na zachodzie oraz nad morzem. Przykładowo w Poznaniu rozpoczyna się średnio około 6 listopada, a kończy około 14 grudnia, choć w poszczególnych latach terminy te mogą się znacznie różnić.
Eugeniusz Romer i kryterium termiczne pór roku
Cztery podstawowe pory roku zna każdy. Ale w Polsce wyróżnia się aż sześć termicznych pór roku, a ich podział upowszechnił wybitny polski geograf i klimatolog Eugeniusz Romer, żyjący w latach 1871–1954. Podział ten oparł trzech progach średniej dobowej temperatury powietrza: 0, 5 i 15 stopni Celsjusza. Pory roku podzielił następująco:
- zima – okres o średniej dobowej temperaturze: t ≤ 0,0 °C,
- przedwiośnie – okres o średniej dobowej temperaturze: 0,0 °C < t ≤ 5,0 °C,
- wiosna – okres o średniej dobowej temperaturze: 5,0 °C < t ≤ 15,0 °C,
- lato – okres o średniej dobowej temperaturze: t ≥ 15,0 °C,
- jesień – okres o średniej dobowej temperaturze: 5,0 °C < t ≤ 15,0 °C,
- przedzimie – okres o średniej dobowej temperaturze: 0,0 °C < t ≤ 5,0 °C
W starszej terminologii przedwiośnie bywało nazywane pozimiem lub szarugą wiosenną, a przedzimie szarugą jesienną. Warto przy tym pamiętać, że romerowskiego podziału na sześć pór nie należy mylić z późniejszym ujęciem ośmioma porami, w którym dodatkowo wyróżnia się przedlecie i polecie, zwykle przy progu 10°C.
Co się dzieje w przyrodzie podczas przedzimia?
Przekroczenie progu 5 st. Celsjusza w dół uznaje się za ostateczny koniec sezonu wegetacyjnego. W tym momencie przyroda wyraźnie zwalnia, a wzrost roślin zamiera. Część zwierząt właśnie w tym okresie zapada w sen zimowy, a pozostałe zmieniają dietę z letniej na zimową.
To też okres, który kojarzymy nie tylko z szarugą, ale też z pluchą. Opadów faktycznie jest sporo, ale to niejedyna jej przyczyna. Wilgoć, ze względu na pozbawione już liści drzewa, ma ułatwioną drogę na ziemię. Opadnięte liście i inne martwe części roślin, chłoną ją jak gąbka i magazynują. Nie zamarznięty jeszcze grunt także. To ważna pora roku dla odbudowy wodnych zasobów gleby.