Lakówka ametystowa (Laccaria amethystina) należy do rodziny piestróweczkowatych (Hydnangiaceae), które znajdują się w rzędzie pieczarkowców. Gatunek ten po raz pierwszy został opisany w 1778 roku.
WIDEO…
Jak wygląda lakówka ametystowa?
Najbardziej charakterystyczną cechą jej owocników jest fioletowe zabarwienie, które u świeżych okazów może przypominać kolor ametystu. Grzyb nie osiąga dużych rozmiarów, dlatego na tle ściółki bywa mniej widoczny, niż sugerowałaby jego intensywna barwa.
Kapelusz
Kapelusz lakówki ametystowej ma zazwyczaj od 2 do 6 cm średnicy. U młodych grzybów jest wypukły, półkulisty lub dzwonkowaty, z brzegiem podwiniętym ku dołowi. W miarę dojrzewania spłaszcza się, a jego środek staje się zagłębiony. Starsze owocniki mogą przybierać kształt lejkowaty, z nieregularnymi, pofałdowanymi brzegami.
Istotną cechą jest higrofaniczność kapelusza, czyli zdolność do zmiany wyglądu w zależności od zawartości wody. W wilgotnych warunkach kapelusz ma intensywnie fioletową lub brązowo-fioletową barwę, natomiast po wyschnięciu wyraźnie blednie. U starszych okazów może stać się jasnoliliowy, a nawet biało-fioletowy. Skórka jest gładka, niekiedy delikatnie płatowata, a przy brzegu widoczne bywają subtelne prążki.
Blaszki
Pod kapeluszem znajdują się grube, stosunkowo rzadko rozmieszczone blaszki. Zwykle mają kolor zbliżony do kapelusza, choć z czasem mogą zostać oprószone białawymi zarodnikami. Nawet kiedy zewnętrzna powierzchnia owocnika wyblaknie, blaszki często zachowują fioletowe zabarwienie. To jedna z cech przydatnych podczas obserwacji grzyba.
Trzon
Trzon jest smukły, włóknisty i pusty w środku. Zwykle ma od 3 do 12 cm wysokości oraz od 3 do 10 mm grubości. Jego barwa odpowiada kolorowi kapelusza, a podstawa bywa nieco zgrubiała.
Gdzie rośnie lakówka ametystowa?
Lakówka ametystowa jest rozpowszechniona na wielu kontynentach. Spotyka się ją w Europie, Azji i Ameryce Północnej, a także w Ameryce Środkowej oraz Nowej Zelandii. W Europie Środkowej, w tym w Polsce, jest gatunkiem pospolitym.
Okazy tego gatunku można znaleźć zarówno w drzewostanach liściastych, jak i iglastych oraz mieszanych. Pojawia się również w parkach, ogrodach i innych siedliskach, w których występują odpowiednie warunki glebowe.
Grzyb ten tworzy mikoryzę z drzewami, czyli pozostaje z nimi w związku, który umożliwia wymianę substancji między organizmami. Najczęściej spotyka się go w sąsiedztwie drzew należących do rzędu bukowców (Fagales). W tej grupie znajdują się między innymi buki, dęby i brzozy. Lakówka może jednak występować także przy innych drzewach liściastych i iglastych.
Kiedy pojawiają się owocniki?
Lakówki ametystowej warto szukać przede wszystkim w drugiej połowie roku. W Europie Środkowej owocniki pojawiają się od lata do późnej jesieni, a okres występowania może obejmować miesiące od czerwca do grudnia. W polskich opisach gatunku wskazuje się szczególnie na okres od sierpnia do listopada.
Grzyby mogą rosnąć pojedynczo lub w skupiskach. Należy wypatrywać ich wśród opadłych liści, w ściółce, między mchami, a czasami również na zmurszałym drewnie. Ich obecność nie jest ograniczona do miejsc dzikich i odległych od zabudowań.
Ciekawostką jest związek lakówki ametystowej z zasobnością gleby w związki azotu. Badania przywołane w materiale źródłowym zaliczają ją do tak zwanych grzybów amoniakalnych, które mogą obficie pojawiać się na podłożu wzbogaconym w amoniak lub inne związki azotu. To interesujący przykład zależności między składem gleby a występowaniem określonych gatunków grzybów.
Czy lakówka ametystowa jest jadalna?
Lakówka ametystowa jest uznawana za grzyb jadalny. Nie należy jednak do gatunków szczególnie cenionych ze względu na smak. Jej miąższ jest cienki, a owocniki niewielkie, dlatego ich znaczenie kulinarne pozostaje ograniczone. Nic więc dziwnego, że grzyb ten nie cieszy się taką popularnością wśród grzybiarzy jak borowik szlachetny, koźlarze czy rydze.
W opisach użytkowych wymienia się możliwość marynowania młodych owocników w occie oraz suszenia. Lakówka może też pełnić funkcję grzyba domieszkowego, czyli dodatku do potraw przygotowywanych z innych gatunków. Nie ma wyrazistego zapachu ani smaku, który wyróżniałby ją wśród grzybów zbieranych w celach spożywczych.
Z czym można pomylić lakówkę ametystową?
Fioletowe zabarwienie nie jest cechą występującą wyłącznie u tego gatunku. Istnieją grzyby o zbliżonym wyglądzie, w tym gatunki trujące. Dlatego, jeśli pojawiają się wątpliwości co do oznaczenia grzyba, nie należy przeznaczać go do spożycia. Opis cech morfologicznych może pomóc w obserwacji, ale nie zastępuje pewnej identyfikacji.
Grzybówka fioletowawa (Mycena pura)
Grzybówka fioletowawa jest gatunkiem trującym, który może przypominać lakówkę ametystową ze względu na podobną kolorystykę. Barwa obu gatunków może się zmieniać, dlatego pojedyncza cecha wizualna nie wystarcza do pewnego rozpoznania. Jedną z cech odróżniających jest charakterystyczny zapach grzybówki, przywodzący na myśl rzodkiewkę lub rzepę.
Strzępiak ziemistoblaszkowy (Inocybe geophylla, odmiana liliowa)
Kolejnym gatunkiem, z którym można pomylić lakówkę ametystową, jest liliowa odmiana strzępiaka ziemistoblaszkowego. To grzyb trujący, którego jedną z cech rozpoznawczych charakterystyczny garb na kapeluszu oraz nieprzyjemny zapach.
