Nie wszystkie drzewa przechodzą jesienią ten sam cykl zmian. U niektórych procesy związane ze starzeniem i opadaniem liści przebiegają inaczej, a ich przyczyny wciąż pozostają przedmiotem badań.
WIDEO…
Liść obumiera, ale nie odpada
Jesienią u nasady ogonków liściowych drzew powstaje warstwa odcinająca, która stopniowo osłabia połączenie liścia z gałęzią, umożliwiając jego opadnięcie. U drzew wykazujących marcescencję mechanizm ten działa nieprawidłowo lub uruchamia się z opóźnieniem, dlatego obumarłe liście nadal trzymają się gałęzi.
Nie oznacza to, że drzewo zachowuje aktywne ulistnienie na zimę. Liście pozostają bowiem martwe i nie prowadzą w tym czasie fotosyntezy. Ich uwolnienie następuje zwykle dopiero wiosną, często podczas rozwoju nowych pędów. Samo zjawisko szczególnie często występuje u młodych buków, dębów i grabów, choć jego nasilenie zależy również od warunków środowiskowych.
Dlaczego suche liście pozostają na gałęziach?
Marcescencja częściej występuje u młodych drzew. Badanie Heberlinga i Muziki z 2023 roku wykazało, że u buka amerykańskiego suche liście najczęściej pozostawały na osobnikach niższych niż 5 metrów, a u większych drzew skupiały się głównie na dolnych gałęziach.
Jedno z wyjaśnień wiąże się z ochroną przed roślinożercami. Zaschnięte liście mogą utrudniać jeleniom i innym zwierzętom dostęp do pąków oraz młodych pędów, które zimą stanowią dla nich źródło pokarmu.
Czy pąki potrzebują zimowej osłony?
Według kolejnej z hipotez zaschnięte liście osłaniają pąki i młode pędy przed mrozem, wiatrem oraz nadmiernym wysychaniem. Mogą w ten sposób łagodzić wpływ zimowych warunków na delikatne tkanki drzewa, zwłaszcza gdy zamarznięta gleba ogranicza korzeniom dostęp do wilgoci.
Nie wiadomo jednak, czy zaschnięte liście rzeczywiście chronią pąki przed mrozem. W badaniu buka amerykańskiego ich usunięcie zimą nie miało wyraźnego wpływu na rozwój pąków wiosną, więc ochronna rola marcescencji pozostaje niepewna.
Marcescencja wpływa na rozkład leśnej ściółki
Opóźnione opadanie liści zmienia warunki, w jakich trafiają one do gleby. Zanim spadną z gałęzi, są dłużej wystawione na działanie deszczu, promieniowania słonecznego i wahań temperatury, co może wpływać na ich późniejszy rozkład.
Potwierdzają to badania opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie „Soil Biology and Biochemistry”. Wykazały one, że liście, które pozostawały na gałęziach przez zimę, po opadnięciu rozkładały się intensywniej niż te, które trafiły na ziemię jesienią. Na przebieg tego procesu wpływały między innymi warunki atmosferyczne.
Nie wiadomo, czy ta zależność ma znaczenie dla samego drzewa ani czy wiąże się z przyczynami marcescencji. Badanie pokazuje jednak, że zachowanie suchych liści na zimę może mieć konsekwencje wykraczające poza samą koronę drzewa.
