Drobne kryształki lodu łączą się w większe skupiska, a fale, nurt i zderzenia z sąsiednimi fragmentami nadają im charakterystyczny kształt. Mechanizm nie zawsze jest jednak taki sam, dlatego podobnie wyglądające struktury mogą należeć do różnych rodzajów zjawisk lodowych.
WIDEO…
Jak powstają kręgi na wodzie?
Na rzekach proces zaczyna się od śryżu, czyli skupisk drobnych kryształków lodu tworzących się w przechłodzonej wodzie. Te łączą się w gąbczaste skupiska, które dzięki wyporności wypływają na powierzchnię. Podczas spływania z nurtem mogą stopniowo zwiększać swoją średnicę.
Ruch wody ma również wpływ na ich wygląd. Poszczególne skupiska zderzają się ze sobą, ocierają o sąsiednie fragmenty i nabierają bardziej zaokrąglonych kształtów, wskutek czego powstają charakterystyczne krążki z lekko uniesionymi, białymi brzegami.
Na morzu proces przebiega nieco inaczej. Wychłodzona, falująca woda sprzyja powstawaniu drobnych kryształków lodu, które tworzą większe skupiska. Fale i zderzenia z sąsiednimi fragmentami stopniowo zaokrąglają ich krawędzie i unoszą je ku górze.
Kształty i rozmiary
Nie wszystkie formacje mają idealnie okrągły obrys. Ich krawędzie bywają nierówne, postrzępione lub wyraźnie uniesione, a powierzchnia może być gładka albo chropowata. Wygląd zależy również od warunków, w jakich powstają, siły nurtu i intensywności falowania.
Różnice widać również w rozmiarach. Krążki śryżowe na rzekach mogą mieć od około 30 centymetrów do nawet 3 metrów średnicy. Pojawiają się pojedynczo lub w dużych skupiskach, które z góry przypominają lodową mozaikę.
Gdy mróz utrzymuje się przez dłuższy czas, poszczególne elementy mogą się łączyć i zamarzać, stopniowo tworząc zwartą pokrywę. Wcześniej powierzchnia wody może być niemal w całości usiana pływającymi fragmentami lodu.
Nie każdy krążek powstaje w ten sam sposób
Podobny wygląd może być mylący, ponieważ pod określeniem lodowych naleśników kryje się kilka różnych form. Na polskich rzekach częściej spotyka się krążki śryżowe, będące efektem zamarzania drobnych kryształków w przechłodzonej wodzie.
Osobnym przypadkiem są wirujące dyski lodowe, czyli pojedyncze, regularne tafle obracające się na powierzchni rzeki lub jeziora pod wpływem ruchu wody. Ich powstawaniu sprzyjają lokalne prądy i wiry, które wprawiają fragment lodu w ruch obrotowy.
Gdzie obserwowano je w Polsce?
IMGW-PIB odnotował krążki śryżowe między innymi na Narwi w Ostrołęce, gdzie powstają podczas silnych mrozów, gdy woda wychładza się poniżej zera, ale rzeka nadal płynie. Tworzące się wówczas drobne skupiska lodu łączą się i przybierają zaokrąglone kształty.
W lutym 2025 roku na Krznie w Białej Podlaskiej zaobserwowano z kolei wirujący dysk lodowy, który obracał się wokół własnej osi i stopniowo zwiększał średnicę. Zjawisko udokumentowano na zdjęciach, a nagrania i relacje mieszkańców opisały lokalne media.
Źródła: NSIDC, IMGW, Wody Polskie, National Geographic
