Większości planktonu nie zobaczysz gołym okiem. Te organizmy napędzają życie w oceanach

Plankton to zespół organizmów unoszących się w wodzie, które nie są w stanie aktywnie przeciwstawić się prądom wodnym. Nazwa pochodzi od greckiego słowa planktós, oznaczającego „błąkający się” lub „wędrujący”. Terminu „plankton” użył po raz pierwszy niemiecki zoolog Victor Hensen w 1887 roku.

WIDEO…

Plankton występuje w oceanach, morzach, estuariach, jeziorach, rzekach i stawach. Jego rozmieszczenie nie jest jednak równomierne. Zależy między innymi od światła, dostępności składników odżywczych, temperatury i ruchu wody.

Jak wygląda plankton?

Nie istnieje jeden charakterystyczny wygląd planktonu. To właśnie różnorodność jego przedstawicieli sprawia, że odpowiedź na pytanie jak wygląda plankton nie może ograniczać się do jednego obrazu.

Zobacz także:

Niepokojące badanie tuszów do tatuażu. FDA wykryła bakterie w co trzeciej próbce

Najmniejsze organizmy mają rozmiary mierzone w mikrometrach i można je obserwować dopiero pod mikroskopem. Należą do nich między innymi wirusy, bakterie, okrzemki, bruzdnice i inne jednokomórkowe organizmy. Niektóre mają złożone, mineralne osłony, inne są niemal całkowicie przezroczyste.

Większe organizmy planktonowe mogą przypominać niewielkie skorupiaki, larwy ryb czy galaretowate zwierzęta. Ich ciała często są przezroczyste, a ich ciężar właściwy jest zbliżony do ciężaru wody. Pomaga im to utrzymywać się w toni wodnej.

Plankton ma też różne przystosowania ułatwiające unoszenie się. Mogą to być delikatne pancerzyki, wyrostki zwiększające powierzchnię ciała, krople tłuszczu, galaretowate struktury czy wodniczki gazowe. Część organizmów potrafi również wykonywać aktywne ruchy za pomocą wici, rzęsek lub odnóży, ale nie są one wystarczająco silne, aby zapewnić im kontrolę nad położeniem w wodzie.

Jakiej wielkości jest plankton?

Plankton obejmuje organizmy o bardzo różnych rozmiarach. Najmniejsze mają mniej niż 0,2 mikrometra, natomiast największe przekraczają 20 centymetrów. Granice poszczególnych kategorii mogą się nieznacznie różnić w zależności od przyjętej klasyfikacji.

Najmniejsze organizmy należą do femtoplanktonu, którego przedstawicielami są przede wszystkim wirusy. Nieco większy pikoplankton obejmuje między innymi bakterie. Dalej znajdują się nanoplankton i mikroplankton, do których zalicza się wiele jednokomórkowych organizmów oraz część drobnych zwierząt.

Większe organizmy tworzą mezoplankton, makroplankton i megaplankton. Do tej ostatniej kategorii należą między innymi duże meduzy.

Warto pamiętać, że większość planktonu stanowią organizmy mikroskopijne. To właśnie te niewidoczne gołym okiem formy życia mają ogromne znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów wodnych.

Rodzaje planktonów

Plankton można klasyfikować na kilka sposobów. Pod uwagę bierze się między innymi wspomnianą wyżej wielkość organizmów, środowisko życia, ich przynależność taksonomiczną, sposób odżywiania oraz długość cyklu życiowego spędzanego w planktonie.

Plankton ze względu na środowisko życia

Podstawowy podział uwzględnia rodzaj środowiska, w którym występują organizmy planktonowe. Wyróżnia się plankton słodkowodny i słonowodny.

W słodkich wodach śródlądowych występują między innymi plankton jeziorny, nazywany limnoplanktonem, plankton stawowy, czyli heleoplankton, plankton kałużny (telmatoplankton) oraz plankton rzeczny, określany jako potamoplankton. W morzach i oceanach występuje haloplankton. Plankton morski spotyka się także w wodach słonawych estuariów, czyli miejsc, w których wody rzeczne mieszają się z morskimi.

Szczególnym przypadkiem jest aeroplankton. Tworzą go drobne organizmy unoszące się w atmosferze i przenoszone przez wiatr. Mogą to być między innymi mikroorganizmy, zarodniki, pyłki i nasiona. Do atmosfery mogą trafiać również organizmy morskie unoszone wraz z aerozolem powstającym z rozpryskiwanej wody morskiej.

Fitoplankton, zooplankton i inne grupy troficzne

Tradycyjnie plankton dzielono przede wszystkim na fitoplankton i zooplankton. Fitoplankton obejmuje organizmy autotroficzne, które wytwarzają materię organiczną między innymi dzięki fotosyntezie. Należą do niego między innymi okrzemki, sinice, bruzdnice i kokolitofory.

Zooplankton tworzą natomiast organizmy heterotroficzne, które pobierają pokarm z innych organizmów. Są wśród nich pierwotniaki, skorupiaki czy wrotki.

Współczesne badania pokazują jednak, że taki podział jest zbyt prosty. Część jednokomórkowych organizmów potrafi łączyć fotosyntezę z pobieraniem pokarmu z otoczenia. Tworzą one miksoplankton, czyli plankton o mieszanym sposobie odżywiania. W zależności od warunków mogą zachowywać się jak producenci albo konsumenci.

Wyróżnia się również planktony rozkładające materię organiczną. Należą do nich między innymi bakterie, archeony i mikroskopijne grzyby.

Plankton według przynależności biologicznej

Ponieważ plankton nie jest jednostką taksonomiczną, jego przedstawicieli można znaleźć w wielu różnych grupach organizmów. W planktonie występują między innymi zwierzęta, protisty, grzyby, bakterie, archeony i wirusy. Wśród planktonicznych zwierząt znajdują się między innymi widłonogi, wrotki, larwy skorupiaków, larwy ryb, osłonice i meduzy. Protisty obejmują między innymi okrzemki, bruzdnice, otwornice i promienice.

Taki skład pokazuje, dlaczego planktonu nie należy utożsamiać wyłącznie z „mikroskopijnymi glonami”. Jest to kategoria ekologiczna obejmująca organizmy o bardzo różnym pochodzeniu i budowie.

Holoplankton i meroplankton

Kolejny podział uwzględnia długość okresu życia spędzanego jako plankton. Holoplankton pozostaje planktonem przez cały cykl życia. Należą do niego między innymi niektóre glony, widłonogi, osłonice i część meduz.

Meroplankton wykorzystuje natomiast plankton tylko w określonym stadium rozwoju. Dotyczy to przede wszystkim larw zwierząt, które jako osobniki dorosłe przechodzą do innych środowisk lub zaczynają aktywnie pływać. Przykładami są larwy ryb, rozgwiazd, jeżowców, skorupiaków i wielu bezkręgowców morskich.

Istnieje również tychoplankton, czyli organizmy, które trafiają do planktonu przypadkowo, na przykład w wyniku zaburzenia osadu dennego i poderwania organizmów do toni wodnej.

Znaczenie planktonu

Choć większość planktonu pozostaje niemal niewidoczna, jego znaczenie dla ekosystemów wodnych jest ogromne, gdyż stanowi podstawę wielu wodnych sieci pokarmowych. Fitoplankton jest zjadany przez zooplankton, który z kolei staje się pokarmem dla ryb i innych zwierząt. W ten sposób materia i energia przechodzą na kolejne poziomy troficzne.

Szczególnie istotna jest rola fitoplanktonu w fotosyntezie. Szacuje się, że fotosynteza planktonu odpowiada za około połowę światowej produkcji tlenu. Organizmy te wykorzystują energię słoneczną i dwutlenek węgla, tworząc materię organiczną, która zasila kolejne elementy ekosystemu.

Pozostałości organizmów, odchody i inne cząstki materii organicznej mogą opadać w głąb oceanu. Proces ten, określany jako pompa biologiczna, transportuje węgiel z powierzchni do głębszych warstw wody. Dzięki temu oceany odgrywają ważną rolę w magazynowaniu węgla.

Podstawa ekosystemów wodnych

Znaczenie planktonu dobrze pokazuje zależność między najmniejszymi organizmami a dużymi zwierzętami morskimi. Larwy ryb często żywią się zooplanktonem. Ryby i inne zwierzęta zjadają kolejne ogniwa tej sieci, a duże organizmy morskie mogą korzystać z jej wyższych poziomów.

Niektóre wieloryby odżywiają się bezpośrednio organizmami planktonowymi, zwłaszcza krylem. Jednocześnie składniki odżywcze zawarte w ich odchodach mogą wspierać rozwój fitoplanktonu, tworząc kolejne połączenie między dużymi zwierzętami a mikroskopijnymi organizmami.

Plankton jest więc jednym z kluczowych elementów funkcjonowania mórz i oceanów. Jego liczebność i rozmieszczenie zależą od światła, temperatury, składników odżywczych i warunków fizycznych wody. Zmiany tych czynników mogą wpływać na fitoplankton, a następnie na kolejne poziomy wodnych sieci pokarmowych. To, czego najczęściej nie widzimy, ma więc znaczenie dla funkcjonowania całych ekosystemów.

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.