Niemal 10 lat po tym, jak w wyniku kampanii wojskowej w Mjanmie (Birmie) tamtejsze wojska zabiły co najmniej 10 tysięcy Rohingjów i zmusiły ponad 700 tysięcy do opuszczenia terenów stanu Rakhine, w Hadze zapadł bezprecedensowy wyrok dotyczący tamtych wydarzeń. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że siły zbrojne Mjanmy, dowodzone wówczas przez generała Mina Aunga Hlainga, umyślnie dopuściły się czynów mających na celu wyniszczenie w całości lub w części muzułmańskiej grupy etnicznej. Ogłoszenie wyroku uważnie śledziły tłumy Rohingjów, którzy przed niemal dekadą musieli opuścić swoje domy.

WIDEO…

player placeholder

Ulga Rohingjów

– Republika Związku Mjanmy dopuściła się ludobójstwa na Rohingjach – tymi słowami czwartkowe posiedzenie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) podsumował jego przewodniczący, Yuji Iwasawa. W tym samym czasie setki, a nawet tysiące Rohingjów zgromadzonych w prowizorycznych obozach uchodźczych w bangladeskim Cox’s Bazar po niemal dekadzie odczuły namiastkę sprawiedliwości.

– Dziś w końcu zostaliśmy wysłuchani i to ogromna ulga. Ten wyrok daje nadzieję naszym dzieciom i następnemu pokoleniu Rohingjów. Ale nasza walka się nie skończyła – mówił Yousuf Ali, jeden z ocalałych z wydarzeń, które teraz oficjalnie uznano za ludobójstwo, cytowany przez dziennik „The Guardian”.

Zobacz także:

Składający się z 15 sędziów Trybunał uznał, że działania mjanmarskich sił zbrojnych naruszały trzy postanowienia artykułu II Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Według MTS wojska, którymi dowodził Min Aung Hlaing (obecnie sprawujący urząd prezydenta Mjanmy), zabijały członków prześladowanej grupy, powodowały poważne uszczerbki na ich zdrowiu psychicznym i fizycznym oraz stosowały środki mające na celu wstrzymanie urodzin w obrębie społeczności.

W ustaleniu odpowiedzialności państwa pomogły liczne relacje świadków tamtych wydarzeń, opisujące szczególnie brutalne i celowe działania żołnierzy wobec Rohingjów. Jak podaje MTS, w północnej części stanu Rakhine, zamieszkiwanej przez muzułmańską mniejszość etniczną, w 2017 roku podpalano i niszczono wioski oraz mosty, zabijano mężczyzn i chłopców, a także gwałcono dziewczęta i kobiety.

Kluczowa celowość

Ta historia nie musiała jednak zakończyć się w sposób satysfakcjonujący Rohingjów. Nie było bowiem pewności, czy działania mjanmarskiego wojska zostaną sklasyfikowane jako ludobójstwo. By podjąć taką decyzję, Trybunał musiał wykazać, że eksterminacja sprzed niemal 10 lat miała na celu zniszczenie w całości lub w części prześladowanej grupy etnicznej. Władze Mjanmy konsekwentnie zaprzeczały oskarżeniom przekonując, że prowadzone przez armię działania były jedynie operacją antyterrorystyczną wymierzoną w uzbrojonych rebeliantów.

Sędziowie odrzucili jednak tę argumentację, podobnie jak twierdzenia, że celem wojskowych było wyłącznie ukaranie lub przymusowe przesiedlenie Rohingjów. Kluczowe znaczenie miały dowody wskazujące na systematyczny charakter przemocy, w tym masowe egzekucje, zbiorowe gwałty i niszczenie całych wiosek. Szczególną uwagę zwrócono na przemoc seksualną, która według śledczych miała nie tylko upokorzyć ofiary, lecz także ograniczyć zdolność prześladowanej społeczności do posiadania potomstwa. Trybunał uwzględnił również wprowadzane przez Mjanmę ograniczenia dotyczące liczby urodzeń, w tym limit dwojga dzieci w rodzinach Rohingjów.

Co dalej z wyrokiem?

Po wyroku MTS piłka znajduje się po stronie mjanmarskiego rządu w Naypyidaw. W związku z naruszeniami Konwencji w sprawie ludobójstwa Trybunał nakazał władzom przyjęcie odpowiednich przepisów, które zapewnią pełną realizację zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego. Rząd Mjanmy ma również przeprowadzić dochodzenia wobec wszystkich osób, które mogły przyczynić się do ludobójstwa Rohingjów w 2017 roku. Ze względu na obecny układ polityczny w tym państwie realizacja tych wymogów wydaje się jednak mało prawdopodobna.

Trybunał zobowiązał również Mjanmę do zagwarantowania, że podobne zbrodnie nie powtórzą się w przyszłości, oraz podjęcia działań zapobiegających kolejnym naruszeniom prawa międzynarodowego. Władze państwa mają umożliwić Rohingjom bezpieczny, dobrowolny i godny powrót do domów, niezależnie od tego, czy zostali przesiedleni wewnątrz kraju, czy poza jego granice, a także zapewnić możliwość ponownego połączenia rodzin. Mjanma została również zobowiązana do naprawienia wyrządzonych szkód i wypłacenia odszkodowań, których wysokość oraz warunki zostaną ustalone w kolejnym etapie postępowania. W ciągu dwóch lat rząd ma przedstawić Trybunałowi sprawozdanie dotyczące podjętych działań restytucyjnych oraz proponowanych warunków rekompensaty. Wyrok jest ostateczny, prawnie wiążący i nie podlega apelacji.

Jedna z najtragiczniejszych zbrodni XXI wieku

Wydarzenia z 2017 roku były kulminacją wieloletnich prześladowań Rohingjów, muzułmańskiej mniejszości etnicznej zamieszkującej stan Rakhine w zachodniej Mjanmie. Społeczność ta od dziesięcioleci doświadczała dyskryminacji, a ustawa z 1982 roku pozbawiła znaczną część jej członków możliwości uzyskania pełnych praw obywatelskich.

Bezpośrednim impulsem do eskalacji przemocy były ataki przeprowadzone 25 sierpnia 2017 roku przez Arakańską Armię Zbawienia Rohingjów (ARSA) na posterunki policji i obiekt wojskowy. W odpowiedzi mjanmarska armia rozpoczęła szeroko zakrojoną operację, podczas której systematycznie podpalano wioski, mordowano cywilów i dopuszczano się masowych gwałtów na kobietach. Organizacja Lekarze bez Granic oszacowała, że tylko w pierwszym miesiącu przemocy zginęło co najmniej 6700 przedstawicieli społeczności Rohingjów, w tym około 730 dzieci poniżej piątego roku życia. 

Źródła: The Guardian, ONZ