Początki Dnia Dziecka są dalekie od beztroski. Powstał po to by ratować dzieci, w cieniu wielkiej polityki

Przez stulecia pojęcie dzieciństwa w dzisiejszym rozumieniu nie istniało. W przemysłowych realiach XIX i początku XX wieku najmłodsi byli traktowani jak mali dorośli – tania siła robocza w kopalniach, fabrykach i gospodarstwach. I wojna światowa pozostawiła po sobie tysiące sierot, a głód i epidemie dotknęły dzieci w całej Europie. Te tragiczne wydarzenia stały się impulsem dla pierwszych zorganizowanych ruchów humanitarnych, skierowanych także w stronę dzieci. Świat potrzebował symbolicznego dnia, który zmusiłby rządy do spojrzenia na los swoich najmłodszych obywateli.

Pionierzy praw dziecka: od „Dnia Róż” do Deklaracji Genewskiej

Korzenie współczesnego Dnia Dziecka sięgają 1857 roku, kiedy to pastor Charles Leonard z Chelsea w stanie Massachusetts zorganizował specjalne nabożeństwo dedykowane dzieciom, nazywając je początkowo „Dniem Róż” (Rose Day). Jednak prawdziwy przełom w międzynarodowym myśleniu o losie dzieci nastąpił po I wojnie światowej, dzięki brytyjskiej reformatorce Eglantyne Jebb. Wstrząśnięta losem głodujących dzieci, założyła organizację Save the Children i sformułowała przełomowy dokument, który później stał się podstawą Deklaracji Praw Dziecka.

To właśnie jej wysiłki doprowadziły do przyjęcia w 1924 roku przez Ligę Narodów tzw. Deklaracji Genewskiej, która po raz pierwszy oficjalnie stwierdziła, że „ludzkość powinna dać dziecku to, co ma najlepszego”. Rok później, podczas Światowej Konferencji na Rzecz Dobra Dzieci w Genewie, proklamowano po raz pierwszy Międzynarodowy Dzień Dziecka.

Warto wspomnieć, że w tym samym czasie w Polsce wizjonerskie jak na ten czas idee głosił Janusz Korczak. W swojej pracy „Magna Charta Libertatis” postulował poszanowanie dziecka jako człowieka równego dorosłemu, wyprzedzając swoją epokę o dziesięciolecia.

Polityka i zimna wojna: Dzień Dziecka w krajach bloku wschodniego

Dziś Międzynarodowy Dzień Dziecka obchodzony jest na całym świecie, ale zarówno jego data, jak i kształt mocno się różnią między krajami. To w dużej mierze dziedzictwo powojennej historii i politycznej rywalizacji.

Data 1 czerwca, uznana m.in. w Polsce, została ustalona w 1949 roku w Moskwie przez Międzynarodową Demokratyczną Federację Kobiet jako Międzynarodowy Dzień Ochrony Dzieci. W Polsce święto to obchodzone jest regularnie od 1950 roku, a jego pierwsza edycja była połączona z akcją zbierania podpisów pod Apelem Sztokholmskim.

Apel był inicjatywą pacyfistyczną wzywającą do zakazu używania broni atomowej. Choć głosił szlachetne hasła, w rzeczywistości stanowił narzędzie propagandowe Związku Radzieckiego. W krajach bloku wschodniego, w tym w Polsce, akcja zbierania podpisów była obowiązkowa.

ONZ i początki Dnia Dziecka na Zachodzie

Kraje zachodnie obchodzą Dzień Dziecka 20 listopada. W 1954 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło Powszechny Dzień Dziecka, aby promować braterstwo między dziećmi i realizację celów Karty Narodów Zjednoczonych. Konkretnej daty jednak wtedy nie wyznaczono.

Stało się to w 1959 roku, kiedy to właśnie 20 listopada uchwalono Deklarację Praw Dziecka. Z kolei w 1989 roku, także 20 listopada, ONZ przyjęła Konwencję o Prawach Dziecka która stała się pierwszym prawnie wiążącym dokumentem. Co ciekawe, Niemcy po zjednoczeniu celebrują dwie daty: 1 czerwca na wschodzie i ustanowiony w czasach RFN 20 września na zachodzie.

Dzień Dziecka na świecie: od papierowych karpi po pamięć o małych żołnierzach

Dzień Dziecka to nie tylko okazja do beztroskiej zabawy i pozwolenie rodziców na zakazane zwykle smakołyki. Na świecie obchodzony jest niezwykle barwnie, a czasem przejmująco. W Turcji wyznaczono go na 23 kwietnia, w rocznicę otwarcia parlamentu w 1920 roku. W Japonii to 5 maja, a domy ozdabiane są tego dnia papierowymi karpiami (koi-nobori), symbolizującymi siłę i determinację. Tradycja ta wywodzi się z dawnego Dnia Chłopca.

Zupełnie inny wydźwięk ma święto w Paragwaju, obchodzone 16 sierpnia w rocznicę bitwy o Acosta Ñu z 1869 roku, gdzie tysiące dzieci stanęły do walki z koalicją Brazylii, Argentyny i Urugwaju, gdy zabrakło dorosłych mężczyzn.

W Indiach dzieci świętują 14 listopada, w dzień urodzin pierwszego premiera Jawaharlala Nehru, który był wielkim orędownikiem edukacji najmłodszych. Z kolei w Tajlandii święto przypada w drugą sobotę stycznia, kiedy to urzędy państwowe, a nawet bazy wojskowe otwierają się dla rodzin, pozwalając dzieciom np. zasiąść w fotelu premiera czy kokpitach samolotów.

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.