Proces wyznaczania granic trwał znacznie dłużej niż odbudowa polskiej państwowości. Jego zasadniczy etap zakończył się dopiero 15 marca 1923 roku, gdy Rada Ambasadorów uznała wschodnią granicę Polski.
WIDEO…
Powrót na mapę po 123 latach
Początki tego procesu sięgają jesieni 1918 roku, gdy polskie władze zaczęły przejmować administrację na terenach dawnego Królestwa Polskiego i zachodniej Galicji. W miarę rozpadu struktur państw zaborczych lokalne ośrodki stopniowo podporządkowywano Warszawie, choć do stworzenia jednolitej administracji było jeszcze daleko.
Poza kontrolą odradzającego się państwa pozostawały wówczas rozległe tereny dawnego zaboru pruskiego, w tym Poznańskie i Pomorze, a także obszary sporne na południu i wschodzie. O przynależności Wielkopolski, Górnego Śląska i Galicji Wschodniej miały dopiero rozstrzygnąć wydarzenia kolejnych miesięcy i lat.
Polska przesuwa granicę na zachód
Na zachodzie przełom przyniosło powstanie wielkopolskie, rozpoczęte w grudniu 1918 roku. Polacy przejęli wówczas kontrolę nad znaczną częścią regionu. Traktat wersalski z czerwca 1919 roku potwierdził jej przynależność do odradzającego się państwa i przyznał mu Pomorze Gdańskie, zapewniając dostęp do Bałtyku. Sam Gdańsk otrzymał jednak status Wolnego Miasta pod nadzorem Ligi Narodów.
Inny przebieg miały wydarzenia na Warmii, Mazurach i Powiślu. W plebiscycie z lipca 1920 roku za Polską opowiedziała się ludność zaledwie ośmiu gmin. Pozostałe obszary przypadły Niemcom.
Spory terytorialne i podzielona granica
Najwięcej sporów na południu wywołały tereny Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy, do których pretensje zgłaszały Polska i Czechosłowacja. W lipcu 1920 roku mocarstwa podzieliły sporne ziemie między oba państwa. Po polskiej stronie znalazło się 13 wsi na Spiszu i 14 na Orawie.
Odrębny konflikt rozegrał się na Górnym Śląsku, gdzie w plebiscycie przeprowadzonym 20 marca 1921 roku większość głosujących opowiedziała się za Niemcami, a po III powstaniu śląskim mocarstwa zdecydowały o podziale regionu. Polsce przypadła jego wschodnia, silnie uprzemysłowiona część.
Na wschodzie granica przesuwała się wraz z frontem
W lipcu 1919 roku, po wyparciu sił ukraińskich, wojska polskie opanowały Galicję Wschodnią. W tym samym czasie wojna z bolszewikami przesuwała zasięg polskiej kontroli daleko na wschód. Latem 1920 roku wojska sowieckie dotarły pod Warszawę, a kilka miesięcy później rozpoczęły się negocjacje pokojowe.
Podpisany 18 marca 1921 roku traktat ryski wyznaczył granicę z Rosją Sowiecką i Ukrainą Sowiecką. Po polskiej stronie znalazły się m.in. Wołyń, Polesie oraz zachodnia część dzisiejszej Białorusi. Był to jeden z największych etapów terytorialnego kształtowania II Rzeczypospolitej.
Wilno i ostatnie zmiany na mapie
Osobnym przypadkiem była Wileńszczyzna, której przynależność pozostawała przedmiotem sporu polsko-litewskiego. Po zajęciu Wilna przez oddziały generała Lucjana Żeligowskiego w październiku 1920 roku powstała Litwa Środkowa, a już dwa lata później jej parlament opowiedział się za przyłączeniem tych terenów do Polski.
Kwestia granicy wschodniej została rozstrzygnięta 15 marca 1923 roku, gdy Rada Ambasadorów uznała jej przebieg, obejmujący również Wileńszczyznę i Galicję Wschodnią. Tym samym zasadniczy kształt granic II Rzeczypospolitej zyskał międzynarodowe uznanie.
Źródła: ZPE, Pomorski Urząd Wojewódzki w Gdańsku, Encyklopedia Warmii i Mazur, Archiwum Państwowe w Katowicach, Pamięć Polski
