O kulisach powstania separatystycznej republiki, sowieckim klimacie Tyraspola oraz paradoksach lokalnej gospodarki rozmawiali w podcaście National Geographic Polska Łukasz Załuski i Oleg Rusnak. W rozmowie pojawił się też wątek głośnego triumfu tamtejszej drużyny piłkarskiej nad Realem Madryt.
Koncern Sheriff i „zabawa w monopol” nad Dniestrem
Choć Naddniestrze nie jest uznawane na arenie międzynarodowej, posiada własną administrację, walutę, a nawet dokumenty tożsamości, które poza granicami regionu nie mają żadnej mocy prawnej. W praktyce codzienne życie mieszkańców oraz lokalna gospodarka są zdominowane przez jeden potężny konglomerat o nazwie Sheriff, do którego należą sieci sklepów, telekomunikacja, media, stacje paliw i banki.
Oleg Rusnak, który odwiedzał stolicę regionu – Tyraspol – jeszcze przed eskalacją wojny w Ukrainie, zwraca uwagę na iluzoryczny charakter tamtejszej państwowości. Mieszkańcy znaleźli się w trudnym położeniu, stając się w praktyce ludźmi bezpaństwowymi.
„Mają swoje pieniądze, swoje paszporty, które nic nie znaczą, a ich prezydent próbuje udawać, że jest to państwo – taka trochę zabawa w monopol. Sheriff to jest firma, która w zasadzie trzyma Naddniestrze w ręku” – wyjaśnia gość podcastu.
Sowiecki skansen i stadium warte fortunę pośród biedy
Tyraspol – miasto większe od rodzinnych Bielc Olega Rusnaka – bywa określany mianem żywego skansenu Związku Radzieckiego. W przestrzeni miejskiej wciąż dominują pomniki Włodzimierza Lenina oraz symbole minionej epoki, co u przyjezdnych wywołuje poczucie podróży w czasie, ale też świadomość stałej obecności wojskowej Rosji.
Najbardziej jaskrawym symbolem kontrastów Naddniestrza stał się nowoczesny kompleks sportowy klubu Sheriff Tyraspol. W 2021 roku tamtejsza drużyna sprawiła jedną z największych sensacji w historii Ligi Mistrzów, pokonując na wyjeździe utytułowany Real Madryt. Dla lokalnej społeczności był to powód do ogromnej dumy, choć sam obiekt wydaje się całkowicie przeskalowany wobec możliwości regionu.
„Jeśli Mołdawia jest biednym krajem, to ciężko sobie wyobrazić, jaka bieda jest tam w Naddniestrzu. Kupili po prostu dwudziestu chłopaków, którzy na tej biedzie dostali się do europejskich pucharów. Szkoda tylko, że ci ludzie nie wiedzą, jakim to jest kosztem, albo widzą, a nie chcą się do tego przyznać” – komentuje Oleg Rusnak.
Skąd wzięło się Naddniestrze i dlaczego Mołdawia jest podzielona?
Korzenie podziału sięgają początku lat 90., tuż po rozpadzie ZSRR. Kiedy niepodległa Mołdawia zaczęła dyskutować o powrocie do języka rumuńskiego oraz potencjalnym zjednoczeniu z Rumunią (z którą tworzyła jedno państwo w okresie międzywojennym), na wschodnim brzegu Dniestru wybuchł konflikt zbrojny. Rosja interweniowała wówczas pod pretekstem ochrony ludności rosyjskojęzycznej, zamrażając status regionu na kolejne dziesięciolecia.
Ten głęboki podział tożsamościowy widać nie tylko na mapie, ale także w codziennym życiu całej Mołdawii. Oleg Rusnak wspomina widok z okna swojego dzieciństwa w Bielcach, gdzie jeden blok zamieszkiwali niemal wyłącznie mieszkańcy rosyjskojęzyczni, a budynek naprzeciwko – ludność mołdawskojęzyczna.
Przez lata w konsulatach w Kiszyniowie ustawiały się równoległe kolejki po paszporty rumuńskie oraz rosyjskie. Jak podkreśla bohater podcastu, kolejne wybory w Mołdawii nigdy nie są zwykłym sporem partyjnym, lecz strategicznym wyborem cywilizacyjnym między integracją z Europą a pozostaniem w strefie wpływów Moskwy.
Posłuchaj całej rozmowy z Olegiem
Pełną rozmowę z gościem poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify.
Źródło: National Geographic Polska