Nagroda Nobla jest uznawana za najbardziej prestiżowe wyróżnienie w świecie nauki i nie tylko. Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, jej fundatora, od 1901 roku wyróżnienie to przyznaje się w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii i literatury. Osobnymi kategoriami są Nagroda Pokojowa i Nobel z ekonomii. Fundator nagrody nie uwzględnił natomiast m.in. matematyki.
WIDEO…
W czyje ręce trafi Nagroda Nobla 2026? Poniżej prezentujemy przewidywania i listę tegorocznych zwycięzców.
Nagroda Nobla 2026 – przewidywania
Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nagrodę Nobla. Poniżej przedstawiamy tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate. Jej prognoza bazuje na liczbie cytowań artykułów naukowych.
Medycyna lub fizjologia
- Daniel J. Drucker, Jens Juul Holst, Svetlana Mojsov – za badania nad peptydem GLP-1, które były podstawą do opracowania nowych leków na cukrzycę i otyłość,
- James G. Fujimoto, David Huang, Eric A. Swanson – za opracowanie optycznej tomografii koherencyjnej (OCT), która służy m.in. do bardzo dokładnego badania oczu i została rozwinięta przy udziale polskich badaczy,
- Timothy A. Springer – za odkrycie kluczowych receptorów w układzie odpornościowym.
Fizyka
- Chihaya Adachi, Stephen R. Forrest, Mark E. Thompson – za badania nad fosforescencyjnymi organicznymi diodami elektroluminescencyjnymi (PHOLEDs),
- Nicola A. Spaldin – za prace teoretyczne, które doprowadziły do powstania magnetoelektrycznych multiferroików,
- Qikun Xue – za zaobserwowanie kwantowego anomalnego efektu Halla (QAHE).
Chemia
- David L. Allara, Ralph G. Nuzzo, Jacob Sagiv – za opracowanie samoorganizujących się monowarstw (SAMs),
- Harry B. Gray i Jay R. Winkler – za postęp w zrozumieniu przeniesienia elektronów dalekiego zasięgu w białkach,
- David R. Liu – za opracowanie base editing i prime editing, precyzyjnych metod edycji DNA.
Ekonomia
- Susan C. Athey i Hal R. Varian – za badania nad ekonomią technologii informacyjnych,
- Michael D. Woodford – za wkład w rozwój polityki monetarnej,
- Sidney G. Winter – za badania nad dynamiką ekonomiczną i zachowaniami organizacyjnymi inspirowane teorią ewolucji.
Nagroda Nobla 2026: medycyna lub fizjologia
Werdykt komitetu ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poznaliśmy w poniedziałek, 5 października. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii zdobyli Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za prace w dziedzinie kanałów jonowych sterowanych światłem i optogenetyki.
Dzięki tym badaniom można np. sterować neuronami w żywym mózgu za pomocą światła. Komórki stają się wrażliwe na światło, gdy do DNA dodamy sekwencję genu kodującego światłoczułe białko. Wbudowuje się ono w błonę komórkową komórki nerwowej i wówczas można ją pobudzić lub zahamować za pomocą impulsów świetlnych. Taką technologię nazywamy optogenetyką.
W ubiegłym roku medyczny Nobel przypadł w udziale Mary E. Brunkow, Fredowi Ramsdellowi i Shimonowi Sakaguchi. Dokonali oni przełomowych odkryć dotyczących obwodowej tolerancji immunologicznej, która zapobiega szkodliwemu wpływowi układu odpornościowego na organizm.
Nagroda Nobla 2026: fizyka
Werdykt Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk poznaliśmy we wtorek, 6 października. Laureat fizycznego Nobla to Francis Halzen. Amerykański uczony został uhonorowany za kluczowy wkład w powstanie Obserwatorium Neutrinów IceCube – kilometra sześciennego lodu wyposażonego w czujniki światła. Za pomocą IceCube naukowcy mogą rejestrować neutrina pochodzące z niezwykle energetycznych procesów zachodzących w odległym Wszechświecie.
Neutrina to maleńkie cząstki elementarne, które przelatują na wylot przez wszystko poza dużymi połaciami lodu lub wody. Badacze zaangażowani w projekt z IceCube wydrążyli 91 głębokich dziur w lodach Antarktydy. W każdej zawisła długa lina z detektorami, które potrafią wykryć niebieską poświatę neutrin zderzających się z cząsteczkami wody.
Francis Halzen po raz pierwszy przedstawił swoją wizję wychwytywania neutrin na biegunie południowym w 1988 roku. Budowę obserwatorium rozpoczęto w 2005 r., ukończono w 2010 r., a w 2026 r. sfinalizowano jego modernizację.
Oddziaływania neutrin stale rejestrowane przez IceCube dostarczą naukowcom nowej wiedzy na temat gwałtownych zjawisk, w których mogą powstawać neutrina wysokoenergetyczne. Być może pozwolą nawet na odkrycie nieznanych dotąd zjawisk kosmicznych. Do tej pory obserwatorium IceCube pomogło m.in. wykryć neutrina, które powstały w zderzaczu cząstek, sfotografować Drogę Mleczną w niedostępny wcześniej sposób oraz zarejestrować siedem ultrarzadkich neutrin taonowych.
Rok temu Nobla w dziedzinie fizyki otrzymali John Clarke, Michel H. Devoret i John M. Martinis. Nagrodzono ich za „za odkrycie makroskopowego tunelowania mechaniki kwantowej i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym”.
Nagroda Nobla 2026: chemia
Werdykt Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk poznamy w środę, 7 października, po godz. 11:45.
W minionym roku nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi. Doceniono ich za „za opracowanie struktur metaloorganicznych”.
Literacka Nagroda Nobla 2026
Werdykt Akademii Szwedzkiej poznamy w czwartek, 8 października, nie wcześniej niż o godz. 13.
Rok temu Nobla otrzymał László Krasznahorkai. Węgierskiego pisarza i scenarzystę doceniono za „przekonujące i wizjonerskie dzieło, które w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki”.
Pokojowa Nagroda Nobla 2026
Werdykt Norweskiego Komitetu Noblowskiego poznamy w piątek, 9 października, po godz. 11.
Pokojową Nagrodę Nobla rok temu otrzymała María Corina Machado. Doceniono ją za „jej niestrudzoną pracę na rzecz promowania praw demokratycznych dla narodu wenezuelskiego i za jej walkę o sprawiedliwe i pokojowe przejście od dyktatury do demokracji”.
Nagroda Nobla 2026: ekonomia
Werdykt Banku Szwedzkiego poznamy w poniedziałek, 12 października, po godz. 11:45.
W ubiegłym roku nagrodę otrzymali Joel Mokyr oraz Philippe Aghion i Peter Howitt. Pierwszy z badaczy otrzymał 1/2 nagrody za „zidentyfikowanie warunków wstępnych dla zrównoważonego wzrostu poprzez postęp technologiczny”. Pozostali dwaj uczeni opracowali „teorię zrównoważonego wzrostu poprzez twórczą destrukcję”.
Polacy z Nagrodą Nobla
Kto w Polsce otrzymał Nagrodę Nobla? Oto lista polskich noblistów:
- Maria Skłodowska-Curie (1903, 1911) – fizyka i chemia,
- Henryk Sienkiewicz (1905) – literatura,
- Władysław Reymont (1924) – literatura,
- Czesław Miłosz (1980) – literatura,
- Lech Wałęsa (1983) – nagroda pokojowa,
- Wisława Szymborska (1996) – literatura,
- Olga Tokarczuk (2018) – literatura,
- Victor Ambros (2024) – medycyna.
Źródła: Clarivate, Nobelprize.org
