Najśmieszniejsze nagrody w nauce przyznane. Ig Nobel 2026 trafił do Polaków za badania nad... zapachem dzieci

Nagrody Ig Nobla trafiają do autorów badań, które pozornie rozśmieszają, a potem skłaniają do myślenia. W 2026 roku przyznano je już po raz 36. Ceremonia po raz pierwszy w historii opuściła Stany Zjednoczone i przeniosła się do Europy. Laureaci odebrali statuetki 3 września w Zurychu, a nagrody wręczali im prawdziwi nobliści: Esther Duflo, Abhijit Banerjee, Michel Mayor i Tim Hunt.

Czym są Ig Noble?

Antynagroda, wymyślona w 1991 roku przez Marca Abrahamsa, redaktora satyrycznego magazynu „Annals of Improbable Research", z czasem przestała być odbierana jako złośliwość. Dziś wielu naukowców traktuje ją jako realną pomoc w karierze, bo zwraca uwagę na badania, które w normalnych warunkach nigdy nie przebiłyby się do szerszej publiczności. Decyzja o przeniesieniu ceremonii do Szwajcarii wiązała się między innymi z obawami dotyczącymi wiz i podróży do USA.

W tegorocznej edycji nagrodzono między innymi aerodynamikę wydmuchiwania nosa, próbę stworzenia ścisłej definicji pocałunku oraz wykorzystanie aparatu gębowego komara jako dyszy w drukarce 3D. Wśród laureatów ponownie znaleźli się także Polacy.

Jak rodzicom pachną dzieci? Polacy z Ig Noblem

Ig Nobla w dziedzinie węchu otrzymali Agnieszka Sorokowska i Tomasz Frąckowiak z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Ilona Croy i Thomas Hummel. Doceniono ich badanie zatytułowane „Babies Smell Wonderful to Their Parents, Teenagers Do Not”, czyli „Niemowlęta pięknie pachną swoim rodzicom, nastolatki nie”.

Wyniki pokazały, że zapach najmłodszych dzieci za przyjemny lub bardzo przyjemny uznaje 93,7% rodziców. Wśród dzieci po okresie dojrzewania odsetek ten spadał do 75,2%. Dla porównania, zapach partnera lub partnerki za przyjemny lub bardzo przyjemny uznało 76,7% badanych. Nie oznacza to więc, że zdaniem rodziców nastolatki pachną brzydko. Sama prof. Agnieszka Sorokowska podkreśla, że mimo żartobliwego tytułu badanie było poważne i stanowiło wprowadzenie do szerszych badań nad zapachem ciała dzieci oraz jego rolą w tworzeniu więzi i relacjach rodzinnych.

W 2025 roku Polacy też znaleźli się w gronie laureatów. Prof. Marcin Zajenkowski dostał Ig Nobla za badanie nad wpływem pochwał na poczucie narcyzmu.

Zapach dziecka jako kluczowy mechanizm biologiczny

Za przyjemnym zapachem niemowlęcia może kryć się mechanizm biologiczny. Jak tłumaczy Agnieszka Sorokowska, w psychologii funkcjonuje pojęcie Kindchenschema, czyli zestawu „uroczych” cech dziecięcych, takich jak duże oczy czy okrągła twarz, które przyciągają uwagę i zachęcają do opieki. Zdaniem badaczki zapach może być kolejnym elementem tego zestawu, wzmacniającym u rodzica poczucie nagrody i skłaniającym go do przebywania z dzieckiem.

Węch odgrywa w relacjach społecznych większą rolę, niż zwykle zakładamy. W swoich eksperymentach zespół prof. Sorokowskiej dzielił uczestników na dawców i odbiorców zapachu i wykazał, że na podstawie samej próbki naturalnego zapachu ciała można trafnie ocenić niektóre cechy osobowości, między innymi ekstrawertyzm.

W badaniach z udziałem rodziców zarówno matki, jak i ojcowie potrafili rozpoznać zapach własnych dzieci i oceniali go wyżej niż zapach dzieci obcych. Naukowcy zwracają też uwagę, że matki z całkowitą utratą węchu częściej zgłaszały problemy z przywiązaniem do dzieci oraz w relacjach partnerskich.

Węże, pisuar i majtki: pełna lista laureatów

Tegoroczne Ig Noble trafiły do naukowców z całego świata za wywołujące uśmiech, ale wyjątkowo pomysłowe projekty:

• Biologia: João Miguel Alves-Nunes i współpracownicy z Brazylii oraz Australii, za sprawdzanie, kiedy jadowite węże decydują się zaatakować człowieka. Badacze wielokrotnie i ostrożnie nadeptywali na różne części ich ciała, zmieniając między innymi temperaturę otoczenia i porę dnia.
• Fizyka: zespół z Kanady, USA, Chin i Arabii Saudyjskiej pod kierunkiem Randy’ego Hurda, za wykorzystanie mechaniki płynów do zaprojektowania pisuaru ograniczającego rozpryski.
• Ekonomia: Paul Piff, Daniel Stancato, Stéphane Côté, Rodolfo Mendoza-Denton i Dacher Keltner, za zebranie dowodów, że ludzie z wyższych klas częściej podkradają cukierki dzieciom.
• Technologia: chińsko-kanadyjsko-amerykańsko-egipski zespół pod kierunkiem Justina Pumy, który wykorzystał aparat gębowy martwego komara jako wyjątkowo cienką dyszę do druku 3D.
• Chemia: indyjsko-francusko-japońsko-amerykański zespół pod kierunkiem Sanchari Banerjee, za badania nad pożywnymi białkami z wydzieliny, którą karaczan Diploptera punctata odżywia swoje potomstwo.
• Biomechanika: Matilda Brindle, Catherine Talbot i Stuart West, którzy stworzyli ścisłą definicję pocałunku pozwalającą porównywać takie zachowania u różnych gatunków, w tym ludzi, ptaków, niedźwiedzi polarnych i mrówek.
• Medycyna: nagroda przyznana pośmiertnie Tokujiemu Unno za badania nad aerodynamiką wydmuchiwania nosa.
• Nagroda pokojowa: Jaimie Arona Krems i współpracownicy za udokumentowanie, że ludzie cenią przyjaciół, którzy są niemili wobec osób, których nie lubią.
• Gleboznawstwo: Franz Bender, Marcel van der Heijden, Atlant Bieri i Pia Viviani, którzy zakopali 1000 par bawełnianych majtek w ponad 25 krajach i wykopali je po dwóch miesiącach, badając w ten sposób aktywność biologiczną gleby.

Źródło: Academia.pan.pl

Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.