Mówią, że to „cudowny lek”. Popularna tabletka na cukrzycę może mieć więcej właściwości, niż sądziliśmy
Metformina to fundament leczenia cukrzycy typu 2. Najnowsze analizy sugerują jednak, że ten tani środek może mieć właściwości, które zrewolucjonizują nasze podejście do starzenia się organizmu. Czy faktycznie znaleźliśmy pigułkę młodości, czy to przedwczesny optymizm?
Cukrzyca typu 2 to jedna z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych, z którą mierzą się setki milionów ludzi. Sposobem radzenia sobie z nią jest metformina – substancja wpisana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) na listę leków podstawowych. Zsyntetyzowano ją ponad 100 lat temu, a do użytku weszła w latach 50. XX wieku. Wydawało się, że farmakologia wie o niej już wszystko. Tymczasem najnowszy przegląd badań – opublikowany w czasopiśmie „Aging” – sugeruje, że metformina hamuje procesy starzenia. Czegoś o niej nie wiedzieliśmy.
Jak ten lek „sprząta” ludzki organizm?
Kluczowe w metforminie jest jej działanie na poziomie komórkowym, bo wykracza daleko poza proste obniżanie poziomu glukozy we krwi. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że substancja ta aktywuje w komórkach kluczowy enzym o nazwie AMPK. To z kolei prowadzi do zablokowania innego białka (mTOR), co uruchamia niezwykle pożądany, naturalny proces – autofagię.
Co to znaczy? Dzięki autofagii nasze komórki zaczynają recyklingować swoje uszkodzone lub niepotrzebne elementy, które w normalnych warunkach gromadziłyby się, przyspieszając procesy degeneracyjne. Dodatkowo lek drastycznie zmniejsza stres oksydacyjny. Naukowcy zaobserwowali w badaniach laboratoryjnych, że sztuczne podniesienie poziomu enzymu AMPK wyraźnie wydłużało życie nicieni, z kolei jego genetyczne zablokowanie u myszy sprawiało, że zwierzęta te żyły znacznie krócej.
Ochrona DNA i mikrobiomu
Ochrona przed starzeniem to jednak nie tylko sprzątanie komórek. Badacze odkryli, że metformina oddziałuje również na naszą epigenetykę (mechanizmy sterujące tym, jak odczytywane są nasze geny). Stwierdzono, że lek ten stabilizuje enzym TET2, co zapobiega powstawaniu błędów w DNA (tzw. nieprawidłowej metylacji). Dzięki temu profil genetyczny pozostaje stabilny i „młodzieńczy”, co obniża ryzyko rozwoju chorób powiązanych z wiekiem. W tym nowotworów.
Co więcej, udowodniono, że substancja ta posiada właściwości geroprotekcyjne działające poprzez nasz układ pokarmowy. Zmienia ona mikrobiom jelitowy, redukując stany zapalne, poprawiając szczelność barier jelitowych oraz ogólne zdrowie metaboliczne.
Kubeł zimnej wody, czyli dlaczego to (jeszcze) nie pigułka młodości
Choć perspektywa „cudownego leku”, który miliony ludzi mają już w swoich apteczkach, działa na wyobraźnię, autorzy przeglądu w „Aging” kategorycznie studzą przesadny optymizm. Główny problem polega na tym, że dotychczasowe dowody opierają się w znacznej mierze na badaniach na modelach zwierzęcych oraz na analizach obserwacyjnych.
Wprawdzie małe badanie z 2022 roku (obejmujące zaledwie 32 pacjentów z cukrzycą) wykazało u nich zmniejszenie wieku biologicznego o blisko 3 lata w stosunku do osób niebiorących leku, to jednak próba ta była statystycznie zbyt mała, by wyciągać wiążące wnioski. Naukowcy zaznaczają, że wciąż brakuje nam twardych dowodów z rygorystycznych badań klinicznych na dużych grupach zdrowych ludzi (nieobciążonych cukrzycą). Dotychczasowe statystyki są zanieczyszczone różnymi zmiennymi – mierzyły np. śmiertelność z powodu chorób serca, a nie samo czyste wydłużenie biologicznego zdrowia (ang. healthspan).
Nowy projekt badawczy sprawdzi metforminę
Nadzieję na zmianę tego stanu rzeczy daje od dawna planowany, przełomowy projekt badawczy TAME (Targeting Aging with Metformin), który ma przetestować lek na 3000 starszych ochotnikach w kilkunastu amerykańskich ośrodkach. Zanim jednak sześcioletnie badanie dostarczy twardych danych, nazywanie metforminy ostatecznym „cudownym lekiem na starość” pozostaje fascynującą naukową hipotezą. Niezwykle obiecującą, ale wymagającą naukowej weryfikacji.
Źródło: Aging
Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.
Nasz autor
Jonasz Przybył
Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.