Północne wybrzeże Peru to jeden z najbardziej suchych regionów na Ziemi – zimny Prąd Peruwiański znad Antarktydy schładza powietrze i blokuje powstawanie chmur deszczowych. Przez tysiąclecia dawne cywilizacje – takie jak kultury Moche oraz Sicán – budowały tu swoje miasta wzdłuż rzek spływających z Andów i żyły z obfitych połowów ryb. Ten stabilny świat walił się w gruzy, gdy nadchodziło El Niño: nagrzany ocean zabijał ławice ryb, a znad gór schodziły niszczycielskie powodzie błotne.
WIDEO…
Twarzą w stronę gór, z których nadchodziła śmierć
Nazwa El Niño (po hiszpańsku „chłopiec” lub czasem „Dzieciątko Jezus”) została ukuta przez peruwiańskich rybaków, którzy zauważyli, że ciepły prąd morski i załamanie połowów pojawiają się zazwyczaj w okolicach Bożego Narodzenia. Dla rozwijającej się w dolinie Lambayeque kultury Sicán (750–1375 n.e.) oraz wcześniejszej cywilizacji Moche takie anomalie oznaczały widmo głodu i utraty dachu nad głową. Wykopaliska w świątyniach ujawniły, że w latach powodzi składano tam ofiary z ludzi. W jednym z miejsc ciała 6 młodych kobiet ułożono tak, by ich głowy patrzyły dokładnie w stronę gór, skąd spływała woda.
– Władcy Moche i Sicán utrzymywali swoją pozycję częściowo dzięki twierdzeniom, że są łącznikami ze światem przyrody. Masowe ofiary z ludzi tuż przed upadkiem tych systemów politycznych wyglądają na próby przywrócenia sił natury do równowagi poprzez oddanie bóstwom tego, co najcenniejsze – wyjaśnia współautor badania, dr Haagen Klaus z Uniwersytetu George’a Masona.
Naukowcy pod kierunkiem dr. Thomasa Snydera z Uniwersytetu Nowojorskiego postanowili sprawdzić, czy rytualne ofiary na ołtarzach szły w parze z falą zbrodni i walk o przetrwanie na ulicach, które świadczyłyby o ogólnej panice. Wyniki swoich analiz badacze opublikowali na łamach naukowego czasopisma „Frontiers in Environmental Archaeology”.
Kryminalistyka sprzed tysiąca lat i zaskakujący spokój
Suchy klimat pustyni zakonserwował ludzkie szczątki, dzięki czemu archeolodzy mogli przebadać aż 1633 szkielety z doliny Lambayeque, pochodzące z okresu obejmującego tysiące lat przed przybyciem Europejczyków. Zespół zestawiał czas śmierci zmarłych ze znanymi okresami załamania klimatu (w tym dwoma „Mega El Niño”, z których każde trwało po około 50 lat) i szukał na czaszkach śladów uderzeń tępym narzędziem. Badacze zakładali, że głód i zniszczenia wywołane przez pogodę musiały pchnąć zdesperowanych mieszkańców do sąsiedzkich walk o kurczące się zasoby.
– Główną rzeczą, która od razu rzuciła nam się w oczy, było to, jak niewiele przypadków przemocy międzyludzkiej zaobserwowaliśmy poza kontekstem rytualnym – przyznaje w komunikacie dr Thomas Snyder.
Spośród ciał, które nie należały do ofiar świątynnych, ślady gwałtownej śmierci z rąk innego człowieka odkryto zaledwie u 25 osób (1,6% badanej populacji), podczas gdy ponadtrzykrotnie więcej mieszkańców zginęło w zwykłych wypadkach losowych. Co więcej, w okresach najgorszego chaosu pogodowego wskaźnik morderstw ani urazów wcale nie rósł. Choć analiza kości nie wykryje otrucia ani ran zadanych wyłącznie w tkanki miękkie, dane dowodzą, że w obliczu klęski żywiołowej dawni Peruwiańczycy stawiali na współpracę zamiast agresji. Czegoś moglibyśmy się od nich nauczyć – chociaż może akurat nie składania ofiar z ludzi.
