Narzędzia wykonane z drewna zaliczają się do najrzadszych znalezisk archeologicznych w Egipcie. Jest to też powód, dla którego triumfują fantaści – wskazują, że nie znaleziono narzędzi, którymi wzniesiono monumentalne piramidy. Nie ma w tym jednak większej zagadki. Tego typu surowce podatne są na szybki rozkład.
WIDEO…
Sporo szczęścia pod tym względem mieli polscy archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska w latach 1962–1967 w świątyni faraona Totmesa III w Deir el-Bahari. Znajdowała się ona tuż obok świątyni Hatszepsut. Wówczas udało się odkryć sporo intrygujących drewnianych artefaktów. Ale dopiero teraz dr Dawid F. Wieczorek z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego je przeanalizował. Wyniki swojej pracy opublikował na łamach „Polish Archaeology in the Mediterranean”. Dzięki temu już wiemy, do czego służyły.
Katastrofa i nowa rola świątyni Totmesa III
Świątynia Totmesa III została pod koniec XX dynastii (po panowaniu Ramzesa VII i Ramzesa IX) zniszczona przez trzęsienie ziemi. Spadły na nią skały z sąsiadującego wzgórza.
Katastrofa ta definitywnie zakończyła sakralną funkcję obiektu, a szkoda, bo musiała być budowlą dorównującą rozmachem świątyni Hatszepsut. Jednak tego świętego przybytku nie odbudowano. Od XII do VII wieku p.n.e. świątynia stała się… kamieniołomem oraz warsztatem rzemieślniczym. Starożytni robotnicy pozyskiwali ze zburzonych murów bloki wapienia i piaskowca.
Co znaleziono w ruinach? Przegląd 57 drewnianych artefaktów
Skatalogowany przed dr. Wieczorka zbiór obejmuje dokładnie 57 przedmiotów i ich fragmentów. Wśród nich dominują narzędzia bezpośrednio związane z obróbką i transportem kamienia:
- 7 kompletnych drewnianych pobijaków (młotów),
- 28 ich fragmentów głowic i trzonków,
- 8 kompletnych dźwigni,
- 1 fragment trzonka,
- 3 elementy motyk (trzonek oraz ostrza),
- 2 kliny,
- 3 kompletne wałki transportowe i 1 jego fragment.
W zbiorze znajdują się również pojedyncze fragmenty innych obiektów, w tym laski czy palik. Wszystkie obiekty są, niestety, pozbawione inskrypcji – nie ma na nich żadnych hieroglifów.
Sprzęt służący do pracy
Co ciekawe, podobne, ale zdecydowanie mniejsze narzędzia znane są z depozytów fundacyjnych. Były to swoiste kamienie węgielne umieszczane przed rozpoczęciem inwestycji budowlanych i stanowiły „modele” narzędzi. Dr Wieczorek uważa, że analizowany przez niego zbiór to pełnowymiarowe narzędzia, które służyły do ciężkiej pracy. Przyznaje, że z terenu Egiptu znane są podobne artefakty, ale z reguły pojedyncze.
– Zespół narzędzi odkryty na terenie świątyni Totmesa III w Deir el-Bahari stanowi największy dotychczas znany zbiór tego rodzaju zabytków pochodzących z jednego stanowiska archeologicznego w Egipcie – przekazał badacz National Geographic Polska.
O tym, że ich używano świadczą duże rozmiary oraz stopień ich zużycia. Na głowicach pobijaków zachowały się głębokie, pierścieniowate wyżłobienia dochodzące do 2 cm głębokości, powstałe w wyniku ciągłego uderzania w metalowe lub kamienne dłuta. Z kolei na drewnianych dźwigniach widoczne są poprzeczne odciski. W strukturę drewna wbiły się drobne kamyczki – pamiątka po podważaniu ekstremalnie ciężkich bloków skalnych.
Co się stało z blokami dawnej świątyni?
Według dr. Wieczorka, dysponujemy dziś przekonującymi dowodami na wtórne wykorzystanie bloków świątyni Totmesa III. – Liczne niedokończone naczynia kamienne oraz ich fragmenty, odkryte na terenie świątyni, wskazują, że znaczna część wapiennych bloków tworzących pierwotnie ściany budowli została wykorzystana do ich produkcji – wskazuje naukowiec.
Dodaje, że były to kamienne misy wotywne, różnych rozmiarów, poświęcone bogini Hathor, której kult odgrywał coraz większą rolę w dolinie Deir el-Bahari być może już od początku okresu Ramessydzkiego, czyli od XIII wieku p.n.e.
Narzędzia made in Egypt
Z analiz archeologa wynika, że do produkcji narzędzi użyto twardego, wysokiej jakości drewna z gatunków lokalnie występujących w Egipcie, takich jak akacja, sykomora czy tamaryszek. Aż 55 z 57 przebadanych obiektów wykonano ze świeżego surowca pozyskanego specjalnie w celu wytworzenia narzędzia, a zaledwie dwa mogły powstać z drewna wykorzystanego wtórnie.
Źródło: PAM
