Gdy myślimy o późnej prehistorii i początkach starożytności w Afryce, przed oczami od razu staje nam Egipt i potęga panujących tam dynastii faraonów. Okazuje się jednak, że nie tylko w państwie nad Nilem funkcjonowały w tamtym okresie złożone społeczności. Odkrycia z Maroka udowadniają, że na drugim krańcu kontynentu istniała dobrze zorganizowana cywilizacja.
Tajemnice Maghrebu
Międzynarodowy zespół archeologów od kilku lat zgłębia historię północno-zachodniej Afryki (tzw. Maghrebu). O pracy badaczy zrobiło się głośno w 2024 roku, gdy w Oued Beht udało się znaleźć ślady najstarszego i największego kompleksu rolniczego ulokowanego w Afryce poza Doliną Nilu. Najnowsze znalezisko to kolejny puzzel, ułatwiający naukowcom poznanie historii kontynentu na granicy prehistorii i starożytności.
O tym, że w Maroku można odkryć wały oraz mury obronne sprzed tysięcy lat, wiedziano już niemal sto lat temu. W latach 30. XX wieku, w czasie gdy część kraju podlegała kontroli Francuzów, archeolog Armand Ruhlmann jako pierwszy opisał układ trzech murów, dopełniony od czwartej strony naturalną skarpą grzbietu w pobliżu Oued Beht. Współcześnie, dzięki nowoczesnej technologii oraz większemu doświadczeniu, udało się dokładnie określić ramy czasowe i prawdopodobny cel tamtych konstrukcji.
Twierdza sprzed 4000 lat
Archeolodzy posłużyli się techniką datowania radiowęglowego osadów na odkrytych budowlach. Dzięki tej metodzie badacze dowiedli, że pierwotna budowa miała miejsce w okresie odpowiadającym epoce brązu w pozostałej części zachodniego basenu Morza Śródziemnego. Fortyfikacje z Oued Beht stanowią więc najstarszą konstrukcję obronną w Afryce Północnej poza Egiptem.
Jak ukazują badania, historia wałów obronnych nie miała się skończyć ok. 3500 lat temu. W okresie średniowiecza, między XI a XIII wiekiem n.e., te same budowle zostały odbudowane oraz ponownie wykorzystane na pobliskim wzgórzu, gdzie powstała osada lub gospodarstwo rolne. Średniowieczni osadnicy wykorzystali więc struktury sprzed tysięcy lat, by za ich pomocą zabezpieczyć swoje nowe środowisko życia.
Zorganizowane społeczności na północy Afryki
Najnowsze odkrycia archeologiczne dowodzą, że na terenie współczesnego Maroka kilka tysięcy lat temu żyły społeczności zdolne do realizowania skomplikowanych przedsięwzięć budowlanych. Okazuje się, że tamtejsze tereny nie odstawały wcale poziomem innowacji od innych kultur zamieszkujących kraje w basenie Morza Śródziemnego. Maghreb nie był wcale, jak do tej pory sądzono, odizolowanym bytem – wręcz przeciwnie, wielce prawdopodobne jest, że tamtejsze społeczności utrzymywały rozbudowaną sieć kontaktów z ludnością zamieszkującą Półwysep Iberyjski.
Znaleziska w Oued Beht pokazują, że prehistoryczne społeczności Maghrebu potrafiły organizować potężne projekty budowlane i tworzyć ufortyfikowane osady znacznie wcześniej, niż przypuszczano. Odnalezienie śladów z zupełnie różnych epok dowodzi ponadto, że ten strategiczny grzbiet był wielokrotnie zasiedlany i wykorzystywany przez ludzi na przestrzeni tysiącleci. Badania w tym miejscu stają się kluczem do zrozumienia tego, co przez lata pozostawało poza radarem naukowców. Aby lepiej poznać historię cywilizacji, należy zrozumieć, jak północno-zachodnia Afryka przez lata ewoluowała.
Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.
Nasz autor
Olaf Kardaszewski
Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
WIDEO…
