Bahamy liczą setki wysp i wysepek, a opis pierwszego lądu, do którego dotarła wyprawa Kolumba, pasuje do więcej niż jednej z nich. To właśnie podobieństwo krajobrazu i niepewność co do przebiegu rejsu sprawiają, że wskazanie konkretnego miejsca pozostaje trudne.
WIDEO…
Zaginiony rękopis Kolumba
Podstawowym źródłem wiedzy o pierwszym lądowaniu jest dziennik wyprawy z lat 1492–1493. Problem w tym, że oryginalny rękopis nie przetrwał do naszych czasów, a jego treść znamy wyłącznie z relacji Bartoloma de las Casasa. XVI-wieczny kronikarz sporządził skróconą wersję dokumentu, zachowując również fragmenty przypisywane samemu odkrywcy.
W zapisie wyprawy wyspa występuje jako Guanahani. Kolumb ochrzcił ją mianem San Salvador, czyli „Święty Zbawiciel”. Do dziś nazwę nosi jedna z wysp Bahamów, utożsamiana z miejscem pierwszego lądowania, choć jej tożsamość wciąż budzi spory.
Kronika zawiera także informacje o kierunkach żeglugi i odległościach między kolejnymi lądami. Te szczegóły stały się podstawą późniejszych prób odtworzenia trasy, choć ich interpretację utrudniają niejednoznaczne określenia i realia XV-wiecznej nawigacji.
Geograficzna zagadka
W zapisie z 14 października 1492 roku odkrywca opisał Guanahani jako dużą, płaską wyspę porośniętą zielonymi drzewami, obfitującą w wodę i pozbawioną gór. Wspomniał również o rozległej lagunie oraz rafie, która osłaniała część wybrzeża i umożliwiała statkom znalezienie schronienia.
Sam opis, choć pomocny, zawęża wybór do kilku miejsc. Bahamy składają się bowiem z licznych nisko położonych wysp, otoczonych rafami i płytkimi wodami. Słowo „laguna” nie przesądza, jaki dokładnie zbiornik miał na myśli Kolumb.
Badacze muszą więc porównywać kilka cech jednocześnie: kształt i orientację wyspy, układ zbiorników wodnych oraz przebieg dalszej trasy wyprawy. Żaden pojedynczy element opisu nie wystarcza, by jednoznacznie wskazać na położenie Guanahani.
Aż siedem kandydatur
Oprócz San Salvador, dawnej Watling Island, pod uwagę bierze się sześć innych wysp: Samana Cay, Plana Cays, Grand Turk, Cat Island, Conception Island i Egg Island. Każda z nich pasuje do części opisu, choć żadna nie spełnia wszystkich kryteriów.
Szczególne miejsce w sporze zajmuje Samana Cay. W 1986 roku National Geographic przedstawił rekonstrukcję trasy wyprawy, która wskazywała właśnie tę wyspę. Inni badacze opowiadają się za San Salvador lub Plana Cays, a przy wyborze kierują się opisem wybrzeża i kolejnością mijanych w czasie wyprawy lądów.
Wyspa miała swoich mieszkańców
Gdy w 1926 roku dawną Watling Island przemianowano na San Salvador, utrwalono przekonanie, że właśnie tutaj wylądował Kolumb. Wcześniej wyspa przez stulecia funkcjonowała pod nazwą nadaną przez brytyjskich kolonizatorów. W europejskich przekazach na pierwszy plan wysuwały się interesy Hiszpanii. Znacznie mniej uwagi poświęcano ludziom, którzy od pokoleń zamieszkiwali te ziemie, ich codziennemu życiu i kulturze.
Niezależnie od tego, którą wyspę miał na myśli Kolumb, wiadomo, że w chwili przybycia Europejczyków nie była ona bezludna. Archipelag zamieszkiwali Lukajanie, należący do arawackojęzycznych ludów świata kulturowego Taínów. Mieli własny język, obyczaje i sieci wymiany, a ich społeczności żyły tam na długo przed wyprawą.
W relacji z 1492 roku Kolumb opisywał wygląd i zachowanie napotkanych ludzi oraz przedmioty, którymi się posługiwali. Zwracał też uwagę na to, czy mieszkańcy wyspy posiadają złoto i skąd je pozyskiwali. Dla hiszpańskiej Korony wyprawa oznaczała szansę na zdobycie bogactw, rozszerzenie władzy i szerzenie chrześcijaństwa. Wkrótce rdzenni mieszkańcy podbitych wysp byli chwytani i wywożeni do pracy przymusowej, a wielu z nich trafiało w niewolę.
Niekończący się spór
Wraz z zagładą społeczności Lukajanów przepadła też część wiedzy o samym archipelagu. Tymczasem europejskie kroniki, na których opierają się współczesne rekonstrukcje, nie pozwalają precyzyjnie odtworzyć trasy wyprawy. Utrudniają to m.in. niedokładne pomiary i niejednoznaczne jednostki odległości.
W efekcie nawet niewielkie różnice w interpretacji dziennika mogą prowadzić do wskazania innej wyspy. Do dziś brakuje dowodów, które pozwoliłyby bezspornie ustalić, na której z nich wylądował Krzysztof Kolumb, rozpoczynając europejską ekspansję. W kolejnych stuleciach przybrała ona formę krwawej konkwisty obu Ameryk.
Źródło: NatGeoMaps
