Zjada 20 tysięcy komarów dziennie i nie ląduje przez 2 lata. Jerzyk gości na polskim niebie tylko przez 4 miesiące

Spis treści:

1. Jak wygląda jerzyk zwyczajny?
2. Co jerzyki jedzą?
3. Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi
4. Jak badano jerzyki w locie?
5. Zdumiewające zwyczaje jerzyka

Jerzyk zwyczajny (Apus apus) to ptak, którego nie sposób pomylić z żadnym innym. Choć niektórzy uważają, że jest podobny do jaskółki, jego charakterystyczny lot i wydawane w powietrzu głośne krzyki, pozwalają natychmiast go rozpoznać. Jest jednym z najszybszych ptaków na świecie. Potrafi osiągać prędkość nawet do 100 km/godz. w locie poziomym, a w nurkującym aż 200 km/godz. Jerzyk spędza niemal całe życie w locie. Śpi, je, pije, poluje, a nawet kopuluje w powietrzu.

Jak wygląda jerzyk zwyczajny?

Jerzyki bywają mylone z jaskółkami. W odróżnieniu jednak od swojego ptasiego kuzyna mają jednolite ciemne ubarwienie i brak im typowego dla jaskółek jaśniejszego podgardla. Młodsze osobniki można poznać po białych plamkach na główce.

Podczas lotu jerzyki chętnie i długo szybują. Charakteryzują się długimi, wąskimi skrzydłami w kształcie sierpa oraz krótkim, rozwidlonym ogonem. Ich dzioby są niewielkie. Ptaki te osiągają 18 cm długości, czyli wielkością korpusu przypominają wróble. Mają jednak znacznie większą rozpiętość skrzydeł, która może dochodzić do 44 cm. Ich masa wynosi zazwyczaj około 40 gramów.

Co jerzyki jedzą?

Żywiąc się głównie drobnymi owadami i pajęczakami, jerzyk ptak pomaga kontrolować populacje uciążliwych owadów, takich jak komary czy muchy. Jest więc naturalnym sojusznikiem człowieka w walce ze szkodnikami. To, że zjada komary, jest doceniane szczególnie latem, kiedy owady te stają się utrapieniem.

Jerzyk codziennie zjada astronomiczne ilości owadów – nawet 20 tysięcy na dobę! Uwielbia także inne owady błonkoskrzydłe (np. meszki), nie pogardzi muchówkami, niewielkimi chrząszczami oraz sporadycznie motylami.

Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi

Jerzyk w języku angielskim to common swift. Nazwa ta odnosi się do jego niezwykłej szybkości i zręczności w locie. Łacińska nazwa jerzyka to Apus apus, co w języku greckim oznacza „bez nóg” – odnosi się do bardzo krótkich nóg ptaka, które służą głównie do chwytania powierzchni, np. ścian budynków. Nogi jerzyka zupełnie nie nadają się do chodzenia, a po znalezieniu się na ziemi ptaki te często mają problem z ponownym wzbiciem się w powietrze.

Jak badano jerzyki w locie?

Badacze ze Szwajcarskiego Instytutu Ornitologicznego przebadali jerzyki alpejskie (Tachymarptis melba). Udowodnili, że ptaki te mogą nieprzerwanie unosić się w powietrzu nawet przez 200 dni, czyli ponad 2 lata! Jak to stwierdzono? Dr Felix Liechti wyposażył 3 jerzyki alpejskie w mikroczujniki. Urządzenia zostały zamontowane na bardzo młodych osobnikach, niedługo po ich wykluciu się z jaj. To jeden z niewielu momentów w życiu jerzyków, kiedy te ptaki w ogóle dotykają ziemi.

Młode jerzyki wzbiły się w powietrze w południowo-zachodniej Afryce i przebywały w powietrzu bez przerwy prawie 7 miesięcy. W locie polowały i piły krople deszczu. Również podczas latania spały i kopulowały. Przez większość czasu utrzymywały dość dużą wysokość, wznosząc się nawet na 2500 metrów.

Pierwszych lądowań dokonały dopiero na wybrzeżu Morza Śródziemnego, czyli po pokonaniu właściwie całego kontynentu afrykańskiego. – Niewykluczone, że ptakom zdarzało się lądować od czasu do czasu. Jednak bardzo rzadko i nigdy na dłużej niż kilka minut – opowiada dr Felix Liechti.

Jerzyki lądują właściwie tylko po to, by zbudować gniazdo i wykarmić pisklęta. Co ciekawe, materiał do budowy gniazda również zbierają w powietrzu.

Badania szwajcarskich ornitologów potwierdzają wcześniejsze obserwacje. Niepotwierdzone rekordy mówiły nawet o trzech latach spędzanych przez jerzyki w powietrzu. Warto zauważyć, że jerzykowate osiągają średni wiek 20 lat. Najdłuższa odnotowana długość życia u jerzyka zwyczajnego to 21 lat.

Zdumiewające zwyczaje jerzyka

• Jerzyki zdobywają pokarm wyłącznie podczas lotu. Polują na drobne owady, takie jak chrząszcze, komary, bąki, małe motyle i pająki.
• W powietrzu także śpią. Potrafią to robić w niezwykły sposób. Jerzyk, który ma potrzebę ucięcia sobie drzemki, zawisa w powietrzu w pozycji pod wiatr i daje się nieść. Im wyżej, tym dla ptaka bezpieczniej, dlatego jerzyk w taki sen zapada zazwyczaj na wysokości przynajmniej 3 000 metrów. U jerzyków śpi tylko jednak półkula mózgu, druga w tym czasie czuwa.
• Jerzyki uważa się za jedne z najszybciej latających ptaków. Szczególne rekordy prędkości biją w lotach długodystansowych.
• W Polsce najłatwiej spotkać jerzyka zwyczajnego (Apus apus). Występuje na terenie całego kraju, chętnie osiedla się w miastach. Zimuje w Afryce, skąd wraca na środkowoeuropejskie lęgi pod koniec kwietnia i zostaje mniej więcej do sierpnia.
• Dawniej jerzyki budowały gniazda w dziuplach drzew. Dziś dużo chętniej lęgną się w budynkach: w wieżach, blokach z wielkiej płyty i starych kamienicach. W miastach budowane są też dla nich specjalne budki lęgowe.

Źródło: Szwajcarski Instytut Ornitologiczny