„Sprawiedliwość owiec” to nie tylko filmowa fantazja? Naukowcy potwierdzają ich niezwykłe zdolności
Do kin właśnie trafił film „Sprawiedliwość owiec”, inspirowany bestsellerową powieścią Leonie Swann, w której stado owiec próbuje rozwikłać zagadkę śmierci swojego właściciela. Choć sama historia ma kryminalno-komediowy charakter, pojawia się pytanie, czy przedstawiona w niej niezwykła więź między człowiekiem a zwierzętami rzeczywiście ma swoje podstawy w nauce. Coraz więcej badań wskazuje bowiem, że owce mogą być znacznie inteligentniejsze, niż przez lata sądzono.
W centrum filmu znajduje się pasterz George Hardy, grany przez Hugh Jackmana, który każdego wieczoru czyta swojemu stadu kryminały. Gdy mężczyzna zostaje odnaleziony martwy, owce próbują zrozumieć, co wydarzyło się na pastwisku i kto stoi za jego śmiercią. Choć fabuła brzmi jak literacka fantazja, naukowcy od lat zwracają uwagę, że owce posiadają zaskakująco rozwinięte zdolności społeczne i poznawcze. Badania pokazują, że potrafią rozpoznawać twarze, zapamiętywać emocje, budować relacje i reagować na zachowania innych członków stada. Wszystko to sprawia, że stereotyp owcy jako bezrefleksyjnego zwierzęcia coraz częściej okazuje się zwyczajnie niesprawiedliwy.
Inteligencja owiec zaskakuje naukowców. Potrafią uczyć się i zapamiętywać twarze
Przez lata owce funkcjonowały w kulturze jako symbol bezrefleksyjnego podążania za stadem, jednak współczesne badania pokazują zupełnie inny obraz tych ssaków. Naukowcy zajmujący się zachowaniem zwierząt podkreślają, że owce potrafią szybko się uczyć i przechowywać informacje w pamięci przez bardzo długi czas. W eksperymentach behawioralnych były w stanie rozwiązywać zadania już po dwóch próbach, rozpoznawały kolory oraz kształty, a także odnajdywały ukryte pożywienie wiele tygodni po wcześniejszym treningu. Badania wykazały między innymi, że pamiętały układ labiryntu i lokalizację paszy jeszcze po 22 tygodniach od pierwszego testu. Co więcej, rozumiały również, że zakrycie jedzenia nie oznacza jego zniknięcia, co uznawane jest za oznakę bardziej złożonego myślenia.
Ich inteligencja szczególnie widoczna jest w relacjach społecznych i umiejętności rozpoznawania innych osobników. Owce potrafią zapamiętać nawet 50 różnych twarzy przedstawicieli swojego gatunku przez okres przekraczający dwa lata. Eksperymenty prowadzone na Uniwersytecie Cambridge pokazały także, że potrafią identyfikować ludzkie twarze, w tym fotografie celebrytów, nawet jeśli zdjęcia wykonano pod różnymi kątami. Zwierzęta reagowały spokojniej na widok znanych opiekunów i wyraźnie preferowały towarzystwo konkretnych członków stada. Oznacza to, że tworzą trwałe więzi społeczne i potrafią odróżniać znajome osobniki od obcych.
Owce wykorzystują przy tym wiele zmysłów jednocześnie. Dzięki bardzo dobremu węchowi potrafią rozpoznawać młode, partnerów i członków grupy, a także odróżniać gatunki roślin oraz oceniać, które z nich są wartościowe lub niebezpieczne. Charakterystyczny ruch górnej wargi, zwany flehmen, pozwala im analizować bardziej złożone zapachy. Badacze zauważyli również, że osobniki uczą się od siebie nawzajem. Jagnięta obserwują starsze owce i szybciej przyswajają nowe zachowania, jeśli widzą je wcześniej u innych członków stada. Coraz częściej podkreśla się więc, że inteligencja owiec nie polega na pojedynczych efektownych umiejętnościach, lecz na połączeniu pamięci, uczenia się, komunikacji i zdolności adaptacyjnych.
Owce mają emocje oraz osobowość. Budują relacje i odczuwają stres
Badania nad zachowaniem owiec pokazują również, że nie są one jednakowe pod względem charakteru i reakcji emocjonalnych. Część osobników jest bardziej odważna i skłonna do eksplorowania otoczenia, inne pozostają ostrożne, silniej związane ze stadem i bardziej podatne na stres. Naukowcy zwracają uwagę, że owce tworzą złożone relacje społeczne oparte na przywiązaniu, współpracy i rozpoznawaniu konkretnych partnerów. Już krótko po porodzie maciorki i jagnięta budują bardzo silną więź, początkowo opartą na zapachu, a następnie także na rozpoznawaniu głosu i wyglądu. W naturalnym środowisku relacje między matką a młodym mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy.
Dla owiec życie w grupie ma ogromne znaczenie psychiczne i biologiczne. Osobniki izolowane od stada szybko wykazują objawy silnego napięcia – nawołują, stają się pobudzone, krążą po zagrodzie lub próbują gryźć przedmioty. Badania pokazały także, że jagnięta oddzielone od matek zbyt wcześnie gorzej radzą sobie później w testach behawioralnych i wykazują większą nerwowość wobec ludzi oraz nowych sytuacji. Jednocześnie zwierzęta potrafią tworzyć własne „kręgi społeczne”. Najbardziej towarzyskie owce zwykle trzymają się razem i nadają kierunek ruchowi całego stada, podczas gdy mniej społeczne osobniki częściej oddalają się w poszukiwaniu pożywienia.
Naukowców szczególnie interesuje także sposób, w jaki owce komunikują emocje. Zwierzęta bardzo uważnie obserwują mowę ciała innych członków grupy i potrafią rozpoznawać oznaki strachu, stresu czy spokoju. Ważną rolę odgrywa ułożenie uszu – ich pozycja zmienia się w zależności od samopoczucia. Gdy owca jest zrelaksowana, uszy pozostają opuszczone, natomiast w sytuacjach stresowych stają się bardziej napięte i ruchliwe. Badania sugerują również, że owce mogą odczuwać frustrację, gdy rzeczywistość nie spełnia ich oczekiwań, na przykład kiedy otrzymują mniej pożywienia, niż przewidywały. Wszystko to sprawia, że coraz więcej ekspertów podkreśla, iż stereotyp owcy jako biernego i mało inteligentnego stworzenia jest dziś całkowicie nieaktualny.
Źródła: WellBeing International, National Library of Medicine, Frontiers, Countryside & Small Stock Journal
Nasza ekspertka
Sabina Zięba
Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
