Ludzkość zdobi ciało tuszem od ponad pięciu tysięcy lat, o czym świadczą choćby węglowe linie na skórze alpejskiej mumii Ötziego. Dopiero współczesna immunologia i toksykologia zaczynają jednak rozumieć, jak obecność nowoczesnych barwników wpływa na organizm w skali dziesięcioleci. Jak wskazuje analiza opublikowana na łamach serwisu „ScienceAlert” oraz badania opisane w czasopiśmie „Clinics and Practice”, kolorowe pigmenty potrafią wywołać w ciele wieloletni stan zapalny.
WIDEO…
Wieloletnie oblężenie w skórze właściwej i przygoda rapera MGK
Z perspektywy biologii każdy tatuaż to otwarta rana, do której wprowadza się obcą substancję chemiczną. Gdy igła przebija naskórek i deponuje tusz w skórze, nasz organizm natychmiast wysyła na miejsce makrofagi, czyli komórki żerne układu odpornościowego. Cząsteczki pigmentu są jednak zbyt duże, aby białe krwinki mogły je strawić i usunąć, co skazuje ciało na dożywotnią walkę z intruzem, którego nie da się pokonać.
Na naszym portalu opisywaliśmy już, jak atrament z tatuażu trafia do węzłów chłonnych i zostaje tam do końca życia. Boleśnie przekonał się o tym amerykański muzyk Machine Gun Kelly (MGK), który w krótkim czasie pokrył klatkę piersiową i ramiona jednolitym czarnym tuszem (tzw. blackout tattoo). Przeciążone barwnikiem węzły chłonne wokół pach i barków wywołały u artysty zatrucie organizmu, a skóra wokół wytatuowanych miejsc przybrała żółty odcień.
Przypadek z Wrocławia. Stracił włosy i zdolność pocenia się
O wiele poważniejsze konsekwencje opisali lekarze z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu na łamach pisma „Clinics and Practice” (zespół pod kierunkiem dr. Michała Mateuszczyka). Do kliniki trafił 30-letni Polak, u którego cztery miesiące po wykonaniu tatuażu z czerwonym tuszem na prawym przedramieniu wystąpiła rozległa wysypka i stan zapalny skóry. W krótkim czasie układ odpornościowy mężczyzny zaatakował własne tkanki: pacjent stracił wszystkie włosy na ciele (to tzw. łysienie plackowate), rozwinęło się u niego bielactwo, a jego skóra całkowicie przestała wydzielać pot.
Biopsje wykazały, że rozpędzone zapaleniem komórki odpornościowe zniszczyły gruczoły potowe nawet w miejscach, które nigdy nie miały kontaktu z igłą. Ponieważ pacjent cierpiał wcześniej na chorobę Hashimoto, czerwony barwnik wyzwolił u niego burzę autoimmunologiczną. Dopiero po chirurgicznym wycięciu wszystkich kawałków skóry zawierających czerwony tusz i podaniu leków immunosupresyjnych włosy zaczęły odrastać, a postęp bielactwa się zatrzymał.
Gruczoły potowe uległy jednak trwałemu zniszczeniu, co w medycynie określa się mianem anhidrozy. Mężczyzna do dziś nie jest w stanie regulować temperatury ciała podczas upałów czy wysiłku fizycznego i musi chłodzić skórę wodą ze spryskiwacza, aby uniknąć udaru cieplnego.
Lakiery samochodowe pod skórą i pułapka lasera
Dlaczego akurat kolorowe tusze wywołują tak gwałtowne reakcje obronne? Jak wyjaśnia mikrobiolożka medyczna dr Manal Mohammed z Uniwersytetu Westminsterskiego na łamach „The Conversation”, współczesne barwniki to mieszanina rozpuszczalników, konserwantów oraz zanieczyszczeń. Wiele stosowanych dziś pigmentów opracowano pierwotnie dla przemysłu – jako lakiery samochodowe, barwniki do plastiku czy tonery do drukarek – a nie z myślą o wstrzykiwaniu pod ludzką skórę.
– Czerwony tusz jest szczególnie kojarzony z uporczywym swędzeniem, obrzękiem i ziarniniakami, czyli małymi guzkami zapalnymi, które powstają, gdy układ odpornościowy próbuje odizolować materiał, którego nie potrafi usunąć – tłumaczy dr Manal Mohammed.
W próbkach tuszów badacze wykrywają śladowe ilości metali ciężkich: niklu, kobaltu, chromu oraz ołowiu. Z kolei za żywe barwy czerwieni, żółci i pomarańczy odpowiadają sole metali oraz organiczne barwniki azowe. Pod wpływem promieniowania UV na słońcu lub podczas usuwania tatuażu wiązką lasera, barwniki azowe mogą rozpadać się na aminy aromatyczne – związki chemiczne powiązane w badaniach laboratoryjnych z uszkodzeniami DNA.
Sadza w czarnym tuszu i nowe regulacje w Unii Europejskiej
Czarne tusze bazują natomiast na sadzy i mogą zawierać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), obecne również w spalinach samochodowych czy przypalonym jedzeniu. Choć dotychczasowe badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi, czy tatuaż jako „intruz” w ciele bezpośrednio wywołuje u ludzi raka, jedno z badań obserwacyjnych z końca ubiegłego roku wykazało u osób wytatuowanych o 29% wyższe ryzyko czerniaka. Osobny problem stanowi czystość mikrobiologiczna, gdyż – jak niedawno informowaliśmy – amerykańska agencja FDA wykryła bakterie w co trzeciej próbce „sterylnych” tuszów.
W 2022 roku – dwa lata po tym, jak pechowy pacjent z Polski wykonał swój tatuaż – Unia Europejska wprowadziła przepisy REACH ograniczające stosowanie ponad 4000 niebezpiecznych chemikaliów w tuszach. W wielu krajach poza Europą rynek ten pozostaje jednak niemal całkowicie nieuregulowany. Lekarze podkreślają, że osoby z chorobami autoimmunologicznymi powinny przed wizytą w studiu skonsultować się ze specjalistą i zawsze sprawdzać certyfikaty używanych w salonie preparatów.
Źródła: Science Alert, The Conversation
