Na dworze Tudorów ślub monarchy był sprawą państwową. Pochodzenie przyszłej królowej mogło zapewnić zagranicznych sprzymierzeńców, a narodziny dziecka decydowały o bezpieczeństwie dynastii. Dla Tudorów szczególne znaczenie miał syn. Henryk VIII chciał pozostawić po sobie męskiego następcę. To oczekiwanie zaważyło na losach kolejnych królowych.
WIDEO…
Ile żon miał Henryk VIII? Kolejność pomaga zrozumieć historię
Sześć żon Henryka VIII, w kolejności zawierania małżeństw, to:
- Katarzyna Aragońska – małżeństwo w latach 1509–1533; uznane za nieważne;
- Anna Boleyn – małżeństwo w latach 1533–1536; stracona w 1536 roku;
- Jane Seymour, nazywana też Joanną Seymour – małżeństwo w latach 1536–1537; zmarła po urodzeniu syna;
- Anna Kliwijska, znana również jako Anna z Kleve – małżeństwo od stycznia do lipca 1540 roku; uznane za nieważne;
- Katarzyna Howard – małżeństwo zawarte w 1540 roku; stracona w 1542 roku;
- Katarzyna Parr – małżeństwo w latach 1543–1547; pozostała żoną króla do jego śmierci.
Popularna angielska wyliczanka streszcza ich losy słowami: rozwiedziona, ścięta, zmarła; rozwiedziona, ścięta, ocalała. Jest poręczna, ale upraszcza historię. Stwierdzenie nieważności małżeństwa nie oznaczało rozwodu – zakładało, że związek od początku nie był ważny. Równie mylące byłoby uznanie, że tylko ostatnia żona przeżyła króla. Henryka VIII przeżyła także Anna Kliwijska.
Katarzyna Aragońska nie zamierzała oddać korony. Spór wykroczył poza królewską sypialnię
Pierwsza żona Henryka VIII była córką Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego. Zanim poślubiła Henryka w 1509 roku, była żoną jego starszego brata Artura, który zmarł w 1502 roku. Związek z Henrykiem trwał niemal 24 lata – dłużej niż którekolwiek z jego późniejszych małżeństw.
Katarzyna Aragońska wielokrotnie była w ciąży, lecz spośród jej dzieci dorosłości dożyła tylko Maria, przyszła królowa Maria I. Henryk pragnął syna, a z czasem zaangażował się w relację z Anną Boleyn. Zaczął kwestionować ważność swojego małżeństwa, powołując się na wcześniejszy związek Katarzyny z jego bratem.
Królowa odpierała ten argument. Utrzymywała, że małżeństwo z Arturem nie zostało skonsumowane i broniła swojego statusu oraz praw córki. Była przy tym doświadczoną uczestniczką polityki. Wcześniej, podczas nieobecności Henryka w Anglii, sprawowała regencję.
Brak papieskiej zgody na unieważnienie związku przyczynił się do zerwania Anglii z Rzymem. W 1533 roku arcybiskup Canterbury Thomas Cranmer uznał małżeństwo za nieważne. Rok później Akt supremacji ogłosił króla najwyższą głową Kościoła w Anglii. Spór o królewski ślub stał się jednym z głównych motorów przemiany ustrojowej i religijnej państwa.
Anna Boleyn została królową. Trzy lata później znalazła się w Tower
Anna Boleyn nie chciała poprzestać na roli królewskiej kochanki. Doświadczenie zdobyte na europejskich dworach, wykształcenie i zainteresowanie reformą religijną czyniły z niej partnerkę, która miała własne ambicje.
Henryk poślubił ją potajemnie na początku 1533 roku, jeszcze przed formalnym unieważnieniem pierwszego małżeństwa. We wrześniu Anna urodziła Elżbietę, przyszłą królową Elżbietę I. Nie dała jednak królowi oczekiwanego syna. Jej pozycję osłabiały kolejne straty ciąż oraz konflikty na dworze.
W maju 1536 roku została aresztowana. Zarzucono jej cudzołóstwo, kazirodztwo z bratem oraz spiskowanie przeciwko królowi. Zarzutów nie należy przedstawiać jako dowiedzionych faktów. Historic Royal Palaces opisuje postępowanie przeciwko Annie jako pozorowany proces, w którym sądzili ją jej przeciwnicy.
Annę stracono w londyńskiej Tower 19 maja 1536 roku. Henryk interesował się już wówczas Jane Seymour, jedną z jej dwórek. Upadek królowej był splotem królewskich oczekiwań, walki o wpływy i politycznych oskarżeń.
Jane Seymour urodziła następcę tronu. Nie doczekała jego panowania
Trzecie małżeństwo Henryk zawarł jeszcze w maju 1536 roku. Jane Seymour wcześniej służyła na dworach Katarzyny Aragońskiej i Anny Boleyn. W odróżnieniu od poprzedniczki reprezentowała bardziej zachowawczą religijność, choć nie oznaczało to, że pozostawała zupełnie bierna.
12 października 1537 roku urodziła Edwarda, przyszłego króla Edwarda VI. Henryk doczekał się syna z małżeństwa, którego mógł uznać za następcę tronu. Jane zmarła 24 października, zaledwie 12 dni po porodzie. Jej śmierć wiąże się z powikłaniami poporodowymi; dokładnej przyczyny nie można dziś ustalić z pewnością.
Jane pochowano w kaplicy św. Jerzego na zamku Windsor. Po śmierci Henryka VIII w 1547 roku król spoczął obok niej. Była jedyną z jego sześciu żon, z którą dzieli miejsce pochówku.
Anna Kliwijska była żoną tylko przez pół roku. Zachowała majątek i niezależność
Czwarte małżeństwo miało przede wszystkim znaczenie dyplomatyczne. Związek z Anną Kliwijską, siostrą władcy niemieckiego księstwa, służył poszukiwaniu sojuszników w Europie po zerwaniu z Rzymem. W przygotowaniach do ślubu uczestniczył Hans Holbein młodszy, który namalował portret księżniczki.
Ślub odbył się 6 stycznia 1540 roku, lecz związek szybko okazał się nieudany. W lipcu uznano go za nieważny. W uzasadnieniu pojawiały się kwestie wcześniejszych zobowiązań małżeńskich Anny oraz nieskonsumowania związku z Henrykiem.
Anna zaakceptowała rozstrzygnięcie i otrzymała posiadłości, dochody oraz honorowy status „siostry króla”. Pozostała w Anglii i utrzymywała dobre stosunki z rodziną monarchy. Przeżyła zarówno Henryka VIII, jak i jego syna Edwarda VI, umierając w 1557 roku.
Jej historia wymyka się opowieści o sześciu bezradnych żonach. Zakończenie małżeństwa zapewniło jej bezpieczeństwo materialne i swobodę, której wiele kobiet epoki nie mogło osiągnąć.
Katarzyna Howard straciła koronę i życie. Jej wieku nie znamy dokładnie
Jeszcze w lipcu 1540 roku Henryk poślubił Katarzynę Howard, wcześniej dwórkę Anny Kliwijskiej. Król miał 49 lat. Katarzyna była znacznie młodsza, lecz jej dokładna data urodzenia pozostaje niepewna.
Małżeństwo upadło po ujawnieniu informacji o jej relacjach sprzed ślubu oraz potajemnych spotkaniach z Thomasem Culpeperem już w czasie związku z królem. Przeszłość Katarzyny i jej zachowanie potraktowano jako sprawę zdrady stanu. Stracono ją w Tower 13 lutego 1542 roku.
Współcześni badacze przestrzegają przed sprowadzaniem jej historii do opowieści o lekkomyślnej, niewiernej królowej. Analizują również młody wiek Katarzyny, nierówność władzy i możliwość wykorzystywania jej przez otaczających ją mężczyzn. Przy tak niepełnych źródłach łatwe moralne oceny przesłaniają więcej, niż wyjaśniają.
Katarzyna Parr przeżyła króla. Była także autorką i regentką
Ostatnią żoną Henryka VIII została Katarzyna Parr. Ślub odbył się 12 lipca 1543 roku w Hampton Court. Katarzyna miała za sobą dwa małżeństwa i była dwukrotnie owdowiała.
Jej rola znacznie wykraczała poza towarzyszenie starzejącemu się monarsze. W 1544 roku, gdy Henryk prowadził działania wojenne we Francji, sprawowała regencję w jego imieniu. Uczestniczyła w życiu intelektualnym i religijnym, wspierała edukację królewskich dzieci. W 1545 roku opublikowała pod własnym nazwiskiem „Prayers or Meditations”.
Jej poparcie dla reform religijnych przysporzyło jej przeciwników, lecz utrzymała pozycję do śmierci Henryka 28 stycznia 1547 roku. Później poślubiła Thomasa Seymoura, brata Jane. Zmarła w 1548 roku, po urodzeniu córki. Przeżyła więc królewskiego męża, ale nie oznaczało to długiego życia po opuszczeniu dworu.
Król szukał syna. Na tronie zasiadły także córki dwóch jego żon
Henryk VIII miał syna również poza małżeństwem: Henryka FitzRoya, którego matką była Elizabeth Blount. FitzRoy zmarł w 1536 roku. Edward pozostawał więc jedynym żyjącym synem króla z małżeństwa i to on odziedziczył koronę w 1547 roku.
Dalsza historia dynastii pokazała jednak ograniczenia królewskich planów. Po Edwardzie VI rządy objęła Maria I, córka Katarzyny Aragońskiej, a następnie Elżbieta I, córka Anny Boleyn. Kobiety, których narodziny nie spełniły oczekiwań ojca, same zostały monarchiniami.
Losy żon Henryka VIII pozostają częścią opowieści o władzy, ale każda z nich miała też własne cele i możliwości działania. Katarzyna Aragońska broniła praw swojej córki, Anna Kliwijska zabezpieczyła przyszłość po rozstaniu, a Katarzyna Parr rządziła podczas nieobecności męża. Sześć małżeństw pozwala zobaczyć zarówno potęgę monarchy, jak i strategie kobiet żyjących w jego cieniu.
Źródła: Historic Royal Palaces – Henry VIII’s wives: six queens, six women, Royal Museums Greenwich – Who were Henry VIII’s wives
