Jeśli archeolog nie wie, z czym ma do czynienia, tłumaczy swoje znalezisko jako kultowe. Czasami takie stwierdzenie jest faktem, ale tak naprawdę sami badacze przeszłości z reguły są osobami twardo stąpającymi po ziemi i unikają sensacyjnych narracji. Jednak w przypadku tego znaleziska z Bar Hill w hrabstwie Cambridgeshire w Anglii archeolodzy czuli się bezradni i proponowali przeróżne wyjaśnienia, również związane z pradziejowymi rytuałami. Jego interpretacja była bardzo trudna.
WIDEO…
Tysiące kości płazów
Do znaleziska doszło w latach 2016–2018 na terenie osady rzymskiej sprzed około 1700 lat. Badano ją w czasie wykopalisk ratowniczych prowadzonych w związku z budową drogi ekspresowej A14.
W centrum osiedla archeolodzy natrafili na osobliwość: w wąskim rowie odkopano aż 8000 starożytnych kości żab trawnych (Rana temporaria), które należały do około 500 osobników. Przez lata była to dla naukowców zagadka. Jak się tam znalazły? Było kilka koncepcji.
Wskazywano na to, że być może zostały zjedzone przez ludzi w czasie posiłków lub nawet w czasie odprawianych rytuałów. Jednak na kościach nie znaleziono śladów obróbki, a w zestawie kości nie dominowały tylne kończyny (co jest charakterystyczne dla konsumpcji przez ludzi).
Według innej teorii płazy miał wpaść do rowu. Była to po prostu pułapka i w niej zginęły z głodu. Hipotezę tę odrzucono, gdyż rów był zbyt płytki i łagodnie wyprofilowany, by uniemożliwić płazom ucieczkę. Wśród innych koncepcji wskazywano na pomór, choroby lub katastrofę naturalną.
Archeozoolog na tropie
Z badaczami stanowiska archeologicznego skontaktował się dr Paul Clarkson, który jest archeozoologiem na Bournemouth University. Specjalizuje się w badaniu mikrofauny – szczątków płazów, gadów oraz drobnych ssaków. Zagadka go zaintrygowała. Wraz z innymi ekspertami ponownie przeanalizował szczątki, a wnioski opublikował właśnie na łamach czasopisma „Environmental Archaeology”.
Co udało się ustalić? Za masową śmierć płazów odpowiadał nie człowiek, ale sowy błotne (Asio flammeus) oraz, w mniejszym stopniu, błotniaki łąkowe (Circus pygargus) – duże drapieżne ptaki.
Żaby na mokradłach
Do powstania „cmentarzyska” przyczyniły się zmiany środowiskowe wywołane działalnością człowieka. Wycinka lasów pod pastwiska dla bydła oraz zmiana poziomu wód utworzyły dogodne miejsca rozrodu płazów, lecz pozbawiły je osłony przed drapieżnikami. Żaby żyły na okolicznych podmokłych terenach, w kanałach i w wilgotnych trawach. Jesienią i zimą migrowały w poszukiwaniu miejsc do przezimowania.
Sowy polowały na nie na otwartych, pozbawionych drzew pradziejowych pastwiskach. Sam rów oraz jego krawędzie i ogrodzenia służyły ptakom jako dogodne miejsce na odpoczynek w sezonie zimowym, gdy w pobliżu nie było pasterzy ani psów. Sowy przesiadujące nad rowem regularnie zrzucały do niego wypluwki pełne żabich kości.
Wypluwkami określa się to zbite elementy niestrawionych resztek pokarmu, którą ptaki drapieżne (głównie sowy) regularnie wypluwają. Sowy połykają małe ofiary w całości lub w bardzo dużych kawałkach. Soki żołądkowe sowy trawią mięśnie i tkanki miękkie, ale nie są w stanie strawić twardych kości, sierści czy pancerzyków. Te twarde resztki są w żołądku sprasowywane w niewielki pakiecik i raz lub dwa razy dziennie wypluwane na zewnątrz.
Tajemnica żabiego cmentarzyska rozwiązana
– Rzadko mamy okazję spojrzeć na przeszłość stanowisk archeologicznych z perspektywy sowy – powiedział dr Paul Clarkson z Bournemouth University, który kierował badaniem. – Tajemnica tych żab została wyjaśniona – była to żabia uczta, a pozostawione kości to zjedzone resztki, zrzucone przez grupę sów. Kości te mówią nam nie tylko o życiu ludzi, (…) ale dają też wgląd w świat przyrody – czym zajmowały się dzikie zwierzęta w przeszłości i jak wyglądało ich życie – podsumował ekspert.
Źródło: Environmental Archaeology
