Prehistoryczna autostrada na Atlantyku. Co skandynawscy żeglarze sprzed 3000 lat robili w Hiszpanii?
Prehistoryczna autostrada na Atlantyku. Co skandynawscy żeglarze sprzed 3000 lat robili w Hiszpanii?
Często uważamy, że starożytne społeczności Europy żyły w lokalnej izolacji, a wielkie, międzykontynentalne podróże morskie stały się możliwe dopiero w kolejnych epokach. To nie do końca prawda, a wiemy to dzięki analizom niezwykłej sztuki naskalnej z Półwyspu Iberyjskiego i Skandynawii. Okazuje się, że już 3000 lat temu wybrzeża Atlantyku łączyła tętniąca życiem, prehistoryczna „autostrada”, która służyła do wymiany technologii i wierzeń. Co przodkowie wikingów robili w Hiszpanii?
Prehistoryczna autostrada na Atlantyku. Co skandynawscy żeglarze sprzed 3000 lat robili w Hiszpanii? / fot. Sylphe_7/GettyImages, PLOS One, 2026
Archeolodzy z Uniwersytetu w Durham przeanalizowali petroglify z epoki brązu – naskalne rzeźby statków – zachowane na 12 stanowiskach w północno-zachodniej Iberii (dzisiejsza Hiszpania i Portugalia). Jak wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „PLOS One”, zestawienie iberyjskich znalezisk z udokumentowaną sztuką naskalną południowej Skandynawii (Dania i Szwecja) dostarczyło bezpośrednich dowodów na istnienie prehistorycznej sieci żeglugowej łączącej te odległe regiony. Hiszpanię regularnie odwiedzali skandynawscy żeglarze.
WIDEO…
Niezwykły transfer technologii po Atlantyku
Archeolodzy wykorzystali wysoce szczegółowe skanowanie trójwymiarowe i modele przestrzenne iberyjskich rytów – wszystko po to, by dostrzec detale ukryte przez mrok dziejów i niewidoczne gołym okiem. Wyniki okazały się fascynujące. Statki uwiecznione na hiszpańskich i portugalskich skałach dzieliły ze skandynawskimi jednostkami uderzająco podobne cechy konstrukcyjne.
Identyczne okazały się między innymi zdobienia dziobu i rufy (przypominające ptaki oraz formy w kształcie litery „S”), a także precyzyjnie odwzorowane olinowanie, systemy wioseł i elementy przypominające żagle. Na podstawie tych podobieństw naukowcy wydatowali iberyjskie rzeźby na lata 1300–800 p.n.e., co idealnie pokrywa się chronologicznie z okresem największego rozkwitu skandynawskich technologii morskich.
Bez względu na to, czy petroglify te rzeźbili rdzenni, iberyjscy mieszkańcy adaptujący nordyckie innowacje, czy też odwiedzający te tereny skandynawscy żeglarze – dowodzi to istnienia niezwykle rozległej sieci żeglugowej. Obejmowała ona tysiące kilometrów surowych wód Oceanu Atlantyckiego, wyprzedzając podróże wikingów o niemal dwa tysiąclecia.
Porównanie iberyjskich i skandynawskich rzeźb naskalnych. Podobieństwo łodzi jest niezaprzeczalne. Fot. PLOS One (2026)
Więcej niż tylko środek transportu
Rozwój tych szlaków nie był przypadkowy. W epoce brązu wybrzeża Atlantyku stanowiły kluczową arterię handlową, którą transportowano cynę i miedź – kluczowe surowce do produkcji stopu dającego nazwę całej epoce. Badacze z Durham podkreślają jednak, że łodzie uwiecznione na skałach miały znaczenie nie tylko logistyczne.
Znakomita większość zidentyfikowanych w Iberii petroglifów została celowo wyryta w krajobrazach morskich – w miejscach, z których roztaczał się widok na rzeki, zatoki lub otwarte morze. Co więcej, w pobliżu wyrytych kadłubów naukowcy zidentyfikowali wyraźne elementy kosmologiczne, takie jak krzyże słoneczne. Są bardzo charakterystyczne dla staronordyckiej ikonografii. Dowodzi to, że wraz z wiedzą inżynieryjną, prehistoryczni żeglarze przenosili na ogromne odległości również swoją mitologię i wierzenia, czyniąc ówczesną Europę o wiele bardziej połączonym i wielokulturowym światem, niż kiedykolwiek przypuszczaliśmy.
Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niektóre z odnośników znajdujących się powyżej to linki afiliacyjne. Kliknięcie na nie pozwoli Ci bezpłatnie zapoznać się ofertą konkretnego produktu lub usługi i jednocześnie może wspomóc rozwój naszej redakcji.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.
