Przez wiele dziesięcioleci w archeologii dominował pogląd, że masowe wykorzystanie gliny do tworzenia symbolicznych figurek narodziło się dopiero wraz z rewolucją neolityczną. Oczywiście, znane są też takie artefakty z paleolitu, ale jest ich niewiele.
WIDEO…
Uważano, że to powstanie osad rolniczych oraz wynalezienie garncarstwa dało ludziom impuls do masowego formowania statuetek z tego plastycznego surowca. Tymczasem społeczności kultury natufijskiej, żyjące od 15 000 do 11 650 lat temu w Azji Południowo-Zachodniej, tworzyły już pierwsze trwałe osady, choć nadal utrzymywały się z łowiectwa i zbieractwa.
Najnowsze badania dowodzą, że to właśnie ci paleolityczni łowcy-zbieracze – na 3000 lat przed powstaniem rolnictwa – stworzyli najstarszą znaną w tym regionie tradycję lepienia figurek w glinie. W to zadania były zaangażowanie dzieci.
154 fragmentów figurek sprzed tysiącleci
Międzynarodowy zespół naukowców kierowany przez dr. Laurenta Davina, prof. Leore Grosman i prof. Annę Belfer-Cohen z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie przeanalizował 154 gliniane artefakty pochodzące ze stanowisk archeologicznych Eynan-Mallaha, Hayonim Terrace oraz el-Wad Terrace w Izraelu. W zbiorze tym zidentyfikowano 15 figurek oraz 139 cylindrycznych fragmentów stanowiących ich elementy.
Wśród rozpoznawalnych figurek dominują ptaki (aż 11 obiektów), obok przedstawień gazeli, małego ssaka oraz dwóch postaci ludzkich. Co ciekawe, niektóre figurki ptaków – prawdopodobnie kaczek – przedstawiają zwierzęta z głowami przechylonymi w dół i skręconymi w lewo. Jest to zdaniem naukowców poza związana z godami.
Kto wykonał figurki?
Badania mikroskopowe odcisków palców utrwalonych w glinie wykazały, że twórcami byli zarówno dorośli, jak i małe dzieci, nawet takie poniżej 10. roku życia. Odkryto m.in. nakładające się odciski dłoni dorosłych (w tym kobiet) oraz najmłodszych.
Świadczy to – zdaniem archeologów – o wspólnej pracy wielu członków grupy oraz międzypokoleniowym przekazywaniu glinianych obiektów z rąk do rąk. Warto wspomnieć, że niedawno archeolodzy dostrzegli dziecięce odciski na słynnych figurach tworzących chińską terakotową armię, ale tutaj okoliczności tej pracy były inne niż w przypadku pradziejowego stanowiska archeologicznego.
Znaczenie figurek
W przypadku pradziejowych figurek wśród archeologów zdania się podzielone w kwestii ich funkcji. Autorzy artykułu sugerują, że w społeczności kultury natufijskiej ta czynność miała głęboki wymiar symboliczny, edukacyjny i społeczny.
Pieczołowite odwzorowane postawy zwierząt – np. kaczek w trakcie godów – sugerują, że używano ich do opowiadania historii oraz nauki o zachowaniach zwierząt i zmianach pór roku. Opiekunowie zapewne dzielili się opowieściami o świecie przyrody z najmłodszymi zaangażowanymi w lepienie figurek maleńkich zwierzątek. Wygląda więc na to, że tworzenie sztuki było międzypokoleniowym doświadczeniem mającym na celu budowanie więzi.
Pionierska technologia. Najstarsze ślady zdobień angobą
Praca z gliną dawała jej pradziejowym twórcom unikatową możliwość stopniowego budowania, modyfikowania i dekorowania form. Był to skok technologiczny w porównaniu z rzeźbieniem w kamieniu
Na przebadanych figurkach odkryto ślady czerwonego barwnika oraz najstarsze znane dowody użycia angoby – techniki powlekania rzeźby cienką warstwą barwnej gliny sprzed 15 000 lat. Odciski palców dzieci obecne na malowanych powłokach wskazują, że najmłodsi brali czynny udział również w etapie zdobienia.
– Odkrycia te zmieniają nasze rozumienie początków ekspresji artystycznej w tym regionie. Tysiące lat przed pojawieniem się rolnictwa ludzie używali już gliny do tworzenia figurek, co stanowiło element ich wierzeń oraz wiedzy o świecie przyrody – podsumowuje dr Laurent Davin.
Źródło: PLOS One
