Już samo znalezienie Famagusty na mapie pokazuje z jak podzielonym pomiędzy różnymi kulturami miastem mamy do czynienia. Oficjalne mapy, po przybliżeniu na wschodnie cypryjskie wybrzeże, pokażą nam turecką nazwę Gazimağusa. Z greckich planów wyczytamy zaś termin Ammochostos, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „ukryty w piasku”. Jak więc powinniśmy tytułować Famagustę (ta nazwa pochodzi natomiast z czasów średniowiecza, gdy miastem rządzili Francuzi)? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest taka prosta.
WIDEO…
Historia Famagusty
Najstarsza historia miasta
Choć formalnie Famagusta istnieje dopiero od XII wieku, początki osadnictwa w okolicy miasta sięgają zdecydowanie wcześniej. Do historii przeszło choćby cypryjskie miasto-królestwo Salamina, założone w XI w. p. n. e. przez mitologicznego uczestnika wojen trojańskich, Teukrosa. Po mieście, które w III w. p. n. e. zostało włączone do egipskiego państwa Ptolemeuszy, pozostało rozległe stanowisko archeologiczne pełne imponujących ruin z starożytności. Znajdujące się 10 kilometrów od Famagusty teatr rzymski, ruiny świątyni Zeusa oraz liczne pozostałości kolumn stanowią jedne z największych atrakcji północnego Cypru.
Powstanie i rozwój samej Famagusty datuje się na końcówkę XII wieku, gdy francuski ród Lusignanów założył port na wschodnim brzegu wyspy. Gazimağusa stała się jednym z kluczowych punktów na szlaku handlowym między Europą a Wschodem. Według tradycji miasto posiadało 365 kościołów i klasztorów – po jednym na każdy dzień roku. Z tamtych czasów do dziś zachowała się m.in. gotycka katedra św. Mikołaja, przekształcona w XVI wieku przez Osmanów w meczet.
Na przestrzeni kolejnych wieków Famagusta trafiała pod panowanie kolejno Genui i Wenecji, Imperium Osmańskiego oraz Brytyjczyków. Ci ostatni przejęli kontrolę nad miastem w 1878 roku. Od początku 1904 roku przeprowadzili prace modernizacyjne w porcie oraz uruchomili linię kolejową łączącą Famagustę z Nikozją, co dało nowy impuls dla rozwoju miasta.
Turystyczny rozkwit…
Gdy Wielka Brytania, w efekcie tajnego porozumienia cypryjskiego, przejęła kontrolę nad miastem, Famagusta znajdowała się w opłakanym stanie. Administracja brytyjska momentalnie dostrzegła we wschodnim wybrzeżu wyspy strategiczny potencjał handlowy. W Gazimağusie przeprowadzono kluczowe prace modernizacyjne w porcie, który po latach stał się najważniejszym punktem przeładunkowym i pasażerskim w kraju.
Famagusta, a przede wszystkim jej dzielnica Warosia, pod panowaniem Wielkiej Brytanii stała się również najważniejszym punktem turystycznym Cypru. W 1973 roku funkcjonowała tu ok. jedna trzecia hoteli w całym kraju, a tamtejsze wybrzeże wraz z licznymi kasynami, kinami i ekskluzywnymi butikami nazywane było „Copacabaną Morza Śródziemnego”. Takie hasła kusiły największych celebrytów XX wieku – w Famaguście i Warosi wypoczywali m.in. francuska piosenkarka i aktorka Brigitte Bardot czy odtwórca Marka Aureliusza w „Kleopatrze”, Richard Burton. Turystyczny rozkwit, w trakcie którego cypryjski kurort generował niemal 50% całego ruchu turystycznego na wyspie miał się jednak niedługo skończyć.
I upadek
Wraz z nadejściem tureckiej inwazji z 1974 roku to, co kiedyś uchodziło za symbol luksusu i przepychu zamieniło się w opuszczoną dzielnicę. W reakcji na rewolucję greckiej junty wojskowej, która przeprowadziła na Cyprze zamach stanu mający na celu przyłączenie go do Grecji, rząd w Ankarze zdecydował się wkroczyć na północne tereny wyspy. Według tureckiej dyplomacji region ten zamieszkiwany był przez ludność turecko-cypryjską, która po przejęciu władzy przez Greków mogłaby być prześladowana. Taka retoryka nie znalazła jednak poklasku na arenie międzynarodowej. Fakt, że w 1974 roku ponad 200 000 Greków cypryjskich z całej wyspy stało się uchodźcami, a mieszkańcy m.in. Famagusty zostali zmuszeni do ucieczki sprawił, że do dziś Turecka Republika Cypru uznawana jest jedynie przez rząd w Ankarze.
Największy kurort śródziemnomorskiej wyspy z dnia na dzień musiał opustoszeć. W hotelowych basenach, z których nie zdążył jeszcze zniknąć chlor, zabrakło kuracjuszy. Dzielnica Famagusty Warosia zatrzymała się w czasie, pozostawiając po sobie jedynie puste, aczkolwiek imponujące budowle z czasów, kiedy tamtejsze wybrzeże kojarzone było z luksusem. Kurort został otoczony drutem kolczastym, a nadmorską promenadą zaczęli przechadzać się jedynie wyposażeni w broń żołnierze.
Atrakcje Famagusty
„Miasto duchów”
„Miasto duchów” to miano, które nadali Warosii entuzjaści tzw. mrocznej turystyki. W tej dzielnicy Famagusty przez niemal pół wieku opustoszałe luksusowe hotele, apartamentowce i restauracje ulegały stopniowej degradacji, tworząc osobliwy pejzaż niszczejących, betonowych szkieletów budynków połączonych ze sobą zarośniętymi dziką roślinnością ulicami. Przez długi okres wejście do „miasta duchów” było nielegalne, co uległo zmianie w 2020 roku.
Turecki rząd chcąc kontrolować przepływ turystów w Warosi, udostępnił część dzielnicy dla zwiedzających w ustalonych godzinach. Otwarto wyznaczone trasy spacerowe, przy czym wstęp do wnętrza prywatnych budynków i hoteli pozostał bezwzględnie zakazany. Częściowe otwarcie Warosii wywołało silny sprzeciw rządu Cypru i społeczności międzynarodowej. Działania te stoją w sprzeczności z rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ, które wzywają do przekazania zamkniętej strefy pod administrację sił pokojowych ONZ i zabraniają jakichkolwiek prób jej zasiedlania czy jednostronnej zmiany statusu bez zgody prawowitych mieszkańców.
Bez względu na międzynarodowy sprzeciw, od kilku lat ta część Famagusty pozostaje jedną z największych atrakcji miasta. W pierwszym roku po otwarciu Warosię odwiedziło ponad pół miliona osób, a liczba ta z roku na rok się utrzymuje.
Meczet Lali Mustafy Paszy
Spacer po Famaguście zapewnia nam spojrzenie na kulturową mozaikę, wykreowaną tu przez lata panowania przeróżnych okupantów. W mieście możemy odwiedzić takie budowle, jak meczet Lali Mustafy Paszy, który dopiero w czasach osmańskich zyskał formę muzułmańskiej świątyni. Pierwotnie budynek ten służył jako chrześcijańska katedra św. Mikołaja, podobna do tych budowanych w średniowiecznej Francji. Osmańskie władze po przejęciu Famagusty zniszczyły wszystkie kościelne dzieła sztuki i elementy wyposażenia, a do samej konstrukcji został dobudowany minaret. Planując wizytę w katedrze należy pamiętać o jego ciągle aktywnej funkcji. Budynek można zwiedzać jedynie pod konkretnymi warunkami np. omijając czas modlitw oraz zdejmując buty po wejściu do meczetu.
Zamek Otella
Nad samym brzegiem morza znajduje się kolejna budowla warta uwzględnienia w wyjazdowych planach. XIV-wieczny Zamek Otella swoją nazwę zawdzięcza pewnemu gościowi, który w latach 1506–1508 mieszkał w murach budynku. Wenecki gubernator sprawujący władzę na Cyprze, Cristoforo Moro, był ponoć pierwowzorem postaci Otella w tragedii Williama Szekspira. Aby zwiedzić cytadelę, należy kupić bilet. Wewnątrz czekają na nas nieduże pozostałości dawnych murów oraz świetnie zachowana hala główna, w której zaprezentowano skromną ekspozycję fragmentów rzeźb i ceramiki.
Plaże w Famaguście
Ważnym punktem pobytu w Famaguście są, rzecz jasna, miejscowe plaże przez lata kuszące śmietankę XX-wiecznego show-biznesu. Jednym z ciekawszych miejsc do relaksu jest Palm Beach na samej granicy z Warosią. Leżąc na leżaku możemy podziwiać nie tylko bezkres błękitu Morza Śródziemnego, ale również szkielety dawnych hoteli cypryjskiej stolicy luksusu.
Wśród innych plaż, na których odwiedzający mogą zaznać relaksu są m.in.:
- Glapsides Beach,
- Kocareis Beach,
- Golden Bay Beach.
Jak dojechać do Famagusty?
Z Polski do Famagusty najłatwiej polecieć samolotem do Larnaki, a następnie kontynuować podróż samochodem, taksówką lub autobusem. Z Larnaki do Famagusty można dojechać bezpośrednio przez jedno z przejść na linii podziału Cypru, np. Pergamos/Beyarmudu. Wypożyczonym samochodem wolno przekroczyć granicę tylko wtedy, gdy zezwala na to umowa najmu i ubezpieczenie z wypożyczalni.
Podróż transportem publicznym zwykle wymaga dojazdu z Larnaki do Nikozji, przejścia pieszo przez punkt kontrolny w centrum miasta i dalszej podróży autobusem lub taksówką po stronie północnej. Alternatywą jest prywatny transfer albo zorganizowana wycieczka z Larnaki, co ogranicza liczbę przesiadek i formalności. Przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualne zasady przekraczania granicy oraz mieć przy sobie ważny dokument podróży.
Źródła: Famagusta.org, Cypr24, cypria.homes, Eastern Mediterrean University
