Miasto, znane dawniej pod niemiecką nazwą Memel, rozwijało się pod rządami zakonu krzyżackiego, Prus Książęcych, Królestwa Prus i Cesarstwa Niemieckiego. W XX wieku przeszło kolejne zmiany polityczne, zanim na stałe znalazło się w granicach niepodległej Litwy. Ślady tej przeszłości można dostrzec w zabytkowych budynkach, pozostałościach dawnych fortyfikacji i układzie Starego Miasta.
WIDEO…
Historia Kłajpedy – od zamku krzyżackiego do współczesnej Litwy
Początki Kłajpedy wiążą się z działalnością zakonu krzyżackiego. W 1252 roku rozpoczęto budowę zamku Memelburg, a wkrótce obok warowni rozwinęła się osada handlowa. Miasto otrzymało prawa miejskie na prawie lubeckim w połowie XIII wieku, a w 1475 roku przyznano mu prawo chełmińskie.
W pierwszych stuleciach istnienia Kłajpeda doświadczyła najazdów i zniszczeń. W 1323 roku zaatakowały ją wojska litewskie dowodzone przez wielkiego księcia Giedymina. W kolejnych dekadach zamek i miasto były ponownie zdobywane oraz odbudowywane.
Od Prus Książęcych do Cesarstwa Niemieckiego
W XV wieku Kłajpeda znalazła się w obrębie państwa zakonnego jako lenno Korony Królestwa Polskiego. Po sekularyzacji zakonu i utworzeniu Prus Książęcych w 1525 roku miasto przyjęło luteranizm. Zmiana religijna wpłynęła na jego życie społeczne, a port stopniowo umacniał pozycję ośrodka handlowego.
W XVII wieku Kłajpeda była kilkakrotnie zajmowana przez wojska szwedzkie. W XVIII stuleciu, po utworzeniu Królestwa Prus, stała się częścią tego państwa. Szczególne miejsce w historii miasta zajmują wydarzenia z lat 1807–1808. Podczas wojen napoleońskich Kłajpeda stała się tymczasową siedzibą pruskiego króla Fryderyka Wilhelma III, jego rodziny i dworu. To właśnie tutaj monarcha podpisał w 1807 roku edykt październikowy, który zapoczątkował zniesienie poddaństwa chłopów w Prusach.
W 1871 roku, wraz ze zjednoczeniem Niemiec, miasto weszło w skład Cesarstwa Niemieckiego. Pozostało ważnym ośrodkiem handlu drewnem i portem morskim, choć rozwój przemysłu był wolniejszy niż w innych częściach państwa.
Burzliwy XX wiek i powrót do Litwy
Po zakończeniu I wojny światowej Kłajpeda i otaczający ją region zostały oddzielone od Niemiec. W 1919 roku obszar znalazł się pod administracją państw Ententy, a faktyczne zarządzanie nim powierzono Francji. W styczniu 1923 roku Litwa przejęła kontrolę nad regionem, a rok później konwencja kłajpedzka uregulowała jego status jako obszaru autonomicznego w granicach państwa litewskiego.
Okres międzywojenny był czasem napięć między władzami Litwy a niemieckojęzyczną częścią mieszkańców. W regionie działały ugrupowania dążące do zacieśnienia związków z Niemcami, a wpływy nazistowskie stopniowo rosły. 22 marca 1939 roku, pod naciskiem niemieckiego ultimatum, Litwa przekazała Kłajpedę III Rzeszy. Był to jeden z ostatnich etapów niemieckiej ekspansji terytorialnej przed wybuchem II wojny światowej.
Pod koniec wojny, w styczniu 1945 roku, Kłajpeda została zajęta przez Armię Czerwoną. Po wojnie włączono ją do Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Dotychczasowa ludność niemieckojęzyczna została zastąpiona mieszkańcami pochodzącymi przede wszystkim z innych części Litwy oraz z republik Związku Radzieckiego. Od marca 1990 roku Kłajpeda ponownie znajduje się w granicach niepodległej Litwy.
Architektura i zabytki, które przypominają o przeszłości
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Kłajpedy jest architektura nawiązująca do niemieckiej tradycji. W historycznym centrum można zobaczyć budynki szachulcowe, czyli konstrukcje, w których drewniany szkielet ścian wypełniono innym materiałem. Podobne rozwiązania stosowano w wielu miastach nad Bałtykiem, jednak w Kłajpedzie szczególnie wyraźnie przypominają one o dawnych związkach miasta z Prusami.
Duża część historycznej architektury ucierpiała podczas II wojny światowej. Część dawnych budynków i kościołów rozebrano w okresie radzieckim.
Zamek Memelburg i dawne fortyfikacje
Ruiny zamku krzyżackiego należą do najważniejszych świadectw średniowiecznej historii Kłajpedy. Drewniana warownia została wzniesiona w XIII wieku, a na jej miejscu w XV wieku wzniesiono zamek. W XVI wieku wokół zamku powstały bastiony.
Zamek stopniowo tracił znaczenie militarne, a jego zabudowania popadały w ruinę. Do dziś zachowały się pozostałości kompleksu, które przypominają o początkach miasta i jego strategicznej roli na pograniczu ziem pruskich oraz litewskich.
Plac Teatralny i rzeźba Anny z Tharau
Plac Teatralny jest jednym z najważniejszych punktów orientacyjnych Starego Miasta. Odbywają się tu koncerty, wydarzenia kulturalne i część imprez organizowanych w ramach festiwalu morskiego. Jego centralnym elementem jest rzeźba przedstawiająca Annę z Tharau, znaną również jako Taravos Anikė. Pomnik upamiętnia postać związaną z utworem niemieckiego poety Simona Dacha, który urodził się w Kłajpedzie w 1605 roku.
Ważnym budynkiem przy placu jest Teatr Dramatyczny. Jego historia sięga XIX wieku, a architektura nawiązuje do neoklasycyzmu.
Spichlerze i dawne budynki publiczne
Wśród zabytków Kłajpedy warto zwrócić uwagę na dawne spichlerze, których forma wiąże się z portowym charakterem miasta. Budynki magazynowe służyły przechowywaniu towarów przewożonych drogą morską i stanowiły istotny element infrastruktury handlowej.
Do interesujących obiektów należą również dawne budynki publiczne z XIX wieku. Wśród nich znajduje się neogotycki gmach poczty, wzniesiony pod koniec tego stulecia, oraz budynki dawnego kompleksu koszarowego, wykorzystywane obecnie przez Uniwersytet Kłajpedzki. Ich architektura pokazuje, jak zmieniało się miasto w okresie intensywnej rozbudowy.
Kłajpeda – atrakcje związane z morzem i kulturą
Kłajpeda jest miastem portowym, dlatego jej współczesny charakter trudno oddzielić od morza. W historycznym centrum można poznać przeszłość regionu, a w muzeach i na nabrzeżach przyjrzeć się związkom mieszkańców z żeglugą, rybołówstwem oraz handlem morskim.
Litewskie Muzeum Morskie i delfinarium
Jednym z najważniejszych punktów na mapie turystycznej miasta jest Litewskie Muzeum Morza, w którym można zobaczyć między innymi organizmy morskie, ryby słodkowodne i tropikalne, a także eksponaty związane z fauną morską. Wystawy obejmują również skamieniałości, muszle i inne materiały przyrodnicze. Na terenie kompleksu działa delfinarium, a w jego części zewnętrznej znajdują się baseny dla fok i pingwinów.
Muzea, galerie i wydarzenia kulturalne
Osoby zainteresowane historią regionu mogą odwiedzić Muzeum Historii Małej Litwy. To miejsce pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego dzieje Kłajpedy różnią się od historii wielu innych litewskich miast. Warto też zwrócić uwagę na Muzeum Zegarów, prezentujące historię pomiaru czasu.
Miasto ma również bogatą ofertę teatralną. Działają tu między innymi Teatr Dramatyczny, Teatr Muzyczny i teatr lalek. W kalendarzu wydarzeń ważne miejsce zajmuje festiwal jazzowy oraz międzynarodowy festiwal teatrów ulicznych.
Najbardziej rozpoznawalną imprezą jest jednak Festiwal Morza w Kłajpedzie. Co roku przyciąga uczestników koncertami, wydarzeniami plenerowymi i prezentacjami jednostek pływających. Podkreśla związek miasta z Bałtykiem i przypomina, że port pozostaje ważną częścią lokalnej tożsamości.
Położenie i przyroda w okolicach Kłajpedy
Położenie Kłajpedy sprawia, że miasto jest dogodnym punktem wypadowym do odkrywania litewskiego wybrzeża. Od południa sąsiaduje z Mierzeją Kurońską, a na północ od niego znajdują się popularne nadmorskie miejscowości. W pobliżu leżą także obszary leśne i parki, które pozwalają odpocząć od portowej infrastruktury.
Osoby szukające nadmorskiego wypoczynku mogą połączyć zwiedzanie miasta z wizytą na plażach położonych w jego okolicy. W granicach Kłajpedy znajdują się tereny rekreacyjne, między innymi w dzielnicy Melnragė. Dojazd ułatwia komunikacja miejska, a okolica łączy piaszczyste wybrzeże z terenami leśnymi.
W granicach miasta znajduje się kilka parków i obszarów leśnych. Do popularnych miejsc należą Park Rzeźb Martynasa Mažvydasa, Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kłajpedzkiego oraz Miejski Park Rekreacyjny. Warto zwrócić uwagę również na tereny leśne w Giruliai i Smiltynė.
Źródło: Klaipedon.lt
