Győr znajduje się w północno-zachodniej części Węgier, w komitacie Győr-Moson-Sopron. O wyjątkowym położeniu Győr decyduje bliskość Dunaju oraz ujścia Raby i Rábcy. Historyczny rdzeń miasta rozwinął się na wzgórzu Káptalan, w miejscu związanym ze zbiegiem lokalnych szlaków wodnych. Rzeki od stuleci wpływały na znaczenie osady, a jej położenie sprzyjało rozwojowi handlu, transportu i funkcji obronnych.
WIDEO…
Od osady Arrabona do węgierskiego ośrodka administracyjnego
Dzieje Győr sięgają starożytności. W V wieku p.n.e. na tych terenach istniała osada celtycka, znana później jako Arrabona. Jej nazwa przetrwała w zmienionej formie w niemieckim określeniu Raab i słowackim Ráb. Około 10 roku n.e. obszar znalazł się pod kontrolą Rzymian i przez następne stulecia należał do prowincji Panonia.
Rzymskie panowanie zakończyło się w okresie późnej starożytności, jednak osada nie zniknęła. Przez kolejne stulecia region zamieszkiwały i kontrolowały różne ludy, w tym Słowianie, Longobardowie, Awarowie i Frankowie. W latach 880–894 teren ten należał do Państwa Wielkomorawskiego, a następnie na krótko przeszedł pod dominację wschodnich Franków.
Istotna zmiana nastąpiła około X wieku, gdy na obszarze pojawili się Madziarzy. Pierwszy król Węgier, Stefan I, ustanowił tu biskupstwo i ośrodek administracyjny komitatu. Wokół wczesnej świątyni chrześcijańskiej rozwijało się miasto, którego znaczenie wynikało zarówno z położenia, jak i z funkcji religijnych.
W XIII wieku Győr doświadczyło kolejnych zniszczeń. Podczas najazdu mongolskiego w latach 1241–1242 miasto zostało zajęte, a w 1271 roku ucierpiało wskutek działań wojsk czeskich Ottokara II. W okresie odbudowy król Stefan V nadał mu prawa miejskie. W tym czasie wzmacniano również zabudowania obronne, a na wzgórzu Káptalan rozwinął się zespół związany z siedzibą biskupów.
Twierdza na drodze armii osmańskiej
W XVI wieku położenie Győr nabrało szczególnego znaczenia militarnego. Po bitwie pod Mohaczem w 1526 roku Królestwo Węgier pogrążyło się w kryzysie, a kolejne obszary kraju znalazły się pod wpływem Habsburgów i Imperium Osmańskiego.
W 1529 roku Austriacy spalili Győr, by nie pozostawić miasta wojskom Sulemana Wspaniałego, które prowadziły wyprawę na Wiedeń. Zniszczenie było tak rozległe, że turecka nazwa Győr brzmiała Yanık kale, czyli „spalony zamek”.
Po odbudowie Habsburgowie otoczyli miasto fortyfikacjami bastionowymi zaprojektowanymi przez włoskich architektów. Twierdza miała chronić Wiedeń od południowego wschodu. Mimo tych zabezpieczeń w latach 1594–1598 Győr znajdowało się pod tureckim władaniem.
W 1683 roku Turcy ponownie zajęli miasto na krótki czas, po czym wycofali się po klęsce w bitwie pod Wiedniem. Po odzyskaniu Budy przez Habsburgów w 1686 roku znaczenie militarne Győr zmalało.
Napoleon, industrializacja i odbudowa starówki
Kolejny ważny epizod w historii Győr rozegrał się w 1809 roku, gdy wojska francusko-włoskie pokonały Austriaków i Węgrów w bitwie pod Győr. Napoleon nakazał następnie zniszczenie części fortyfikacji, których rozbiórka ułatwiła późniejszą rozbudowę miasta.
W XIX wieku Győr stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Rozwijały się zakłady mechaniczne, w tym fabryka Rába, produkująca pojazdy i części mechaniczne. Podczas II wojny światowej bombardowania zniszczyły część zakładów przemysłowych i zabudowy mieszkalnej.
W latach 70. XX wieku rozpoczęto kompleksową renowację historycznego centrum miasta. Za ochronę zabytków Győr otrzymało w 1989 roku europejską nagrodę Europa Nostra.
Győr – atrakcje i zabytki, które warto zobaczyć
Jednym z najważniejszych zabytków miasta jest katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, położona na wzgórzu Káptalan. Jej historia odzwierciedla kolejne etapy rozwoju Győr. Pierwsza świątynia powstała w stylu romańskim, a po zniszczeniach z XIII wieku kościół odbudowano w formach gotyckich. Następne uszkodzenia doprowadziły do przebudowy w stylu barokowym.
Wnętrze katedry wyróżnia się bogatym wystrojem. Uwagę przyciągają freski austriackiego malarza Franza Antona Maulbertscha. W kaplicy przechowywany jest hełm króla Władysława I Świętego, a w dzwonnicy ulokowano aż osiem dzwonów.
Inne zabytki i atrakcje turystyczne w mieście to:
- Herma św. Władysława, czyli wyjątkowy relikwiarz, zawierający czaszkę króla Węgier Władysława I. Relikwiarz ma formę popiersia i należy do ważnych dzieł średniowiecznego złotnictwa. Powstał na początku XV wieku, po zniszczeniu wcześniejszego drewnianego naczynia.
- Kościół św. Ignacego Loyoli, który wzniesiono w XVII wieku, wzorując się na rzymskim kościele Il Gesù. Wnętrze zachowało bogate barokowe wyposażenie, a w dawnych zabudowaniach klasztornych działa między innymi Muzeum Farmacji.
- Kościół karmelitów zbudowany w XVIII wieku. Jego powstanie wiązało się z zapisem finansowym arcybiskupa Ostrzyhomia Györgya Szelepcsényiego, który przeznaczył środki dla zakonu pod warunkiem założenia klasztoru na Węgrzech. Projekt przygotował Martin Wittwer.
- Pałace i kamienice, wśród których na uwagę zasługuje Pałac Esterházych, związany z jednym z najbardziej znanych węgierskich rodów arystokratycznych, a także Pałac Zichy oraz Dom Opatów, w którym mieści się muzeum. Wiele budynków ma ozdobne fasady i charakterystyczne narożne wykusze.
- Ratusz w stylu neobarokowym znajduje się między dworcem kolejowym a historycznym centrum. Budynek powstał pod koniec XIX wieku, w okresie rozwoju gospodarczego miasta. Jego rozmiary i reprezentacyjna architektura miały podkreślać rosnące znaczenie Győr.
- Pomnik Ányosa Jedlika, fizyka i wynalazcy związanego z miastem, który zapisał się w historii między innymi dzięki pracom nad wytwarzaniem wody sodowej. Upamiętnia go fontanna w kształcie syfonu przy ulicy Jedlik Ányos 7.
Spora liczba atrakcji powoduje, że Győr warto zwiedzać bez pośpiechu, zaglądając do zabytkowych świątyń i wypatrując detali na fasadach kamienic. To dobry kierunek zarówno na jednodniowy postój w drodze przez Węgry, jak i na weekend poświęcony architekturze i historii regionu.
