Stoją nad miastem od ponad 300 lat. Co oznaczają trzy krzyże w Kazimierzu Dolnym i kogo upamiętniają?

Spis treści:

1. Co oznaczają 3 krzyże w Kazimierzu Dolnym?
2. Odkrycia archeologiczne z 2026 roku
3. Walory przyrodnicze i turystyczne Góry Trzech Krzyży
4. Jak wejść na Górę Trzech Krzyży?

Wzgórze Trzech Krzyży znajduje się tuż nad historycznym centrum Kazimierza Dolnego. Choć z rynku wydaje się wysoką, samotną górą, w rzeczywistości stanowi fragment lessowej krawędzi Płaskowyżu Nałęczowskiego. To właśnie dzięki swojemu położeniu wzgórze góruje nad zabudową miasta.

Miejsce znane jest pod kilkoma nazwami. Najczęściej używa się określenia Góra Trzech Krzyży, jednak w źródłach historycznych pojawia się również Krzyżowa Góra, a niekiedy także Kazimierska Łysica.

To drugie określenie odnosi się do wyglądu wzgórza sprzed kilkudziesięciu lat. Dawniej stoki były znacznie mniej zalesione niż obecnie i z daleka sprawiały wrażenie niemal nagich. Charakterystyczny krajobraz utrzymywał się między innymi dzięki wypasowi zwierząt, który ograniczał rozwój drzew i krzewów.

Dziś obie nazwy są używane rzadziej, jednak stanowią ciekawy ślad historii miejsca i pokazują, jak zmieniało się ono na przestrzeni kolejnych stuleci.

Co oznaczają 3 krzyże w Kazimierzu Dolnym?

Trzy drewniane krzyże stojące na szczycie są najbardziej charakterystycznym elementem wzgórza. To właśnie od nich miejsce zawdzięcza swoją współczesną nazwę, a ich historia jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać.

Pierwsze wzmianki o tym miejscu pochodzą już z XVI wieku. W dokumentach z 1577 roku pojawia się nazwa Krzyżowa Góra, co sugeruje, że wzgórze mogło być związane z miejscem pochówku jeszcze przed ustawieniem trzech krzyży. Wśród badaczy od dawna funkcjonowały przypuszczenia, że mogło istnieć tutaj dawne cmentarzysko lub teren związany z najstarszym osadnictwem Kazimierza.

Trzy krzyże zostały ustawione w 1708 roku. Najczęściej przyjmuje się, że miały upamiętniać ofiary epidemii, która na początku XVIII wieku dotknęła okolice Kazimierza Dolnego. Zarazy należały wówczas do największych zagrożeń dla mieszkańców miast i wsi, a stawianie krzyży było jednym z wyrazów pamięci o zmarłych oraz prośbą o ochronę przed kolejnymi nieszczęściami. W niektórych przekazach można spotkać również interpretację, według której trzy krzyże miały symbolicznie nawiązywać do Golgoty.

Obecne krzyże nie są tymi samymi, które ustawiono na początku XVIII wieku. Dzisiejsze konstrukcje pochodzą z 1852 roku. Na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci były odnawiane, o czym przypominają zachowane napisy z późniejszych okresów. Dzięki regularnym renowacjom do dziś pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Kazimierza Dolnego.

Odkrycia archeologiczne z 2026 roku

W 2026 roku badania archeologiczne na Górze Trzech Krzyży przyniosły ważne odkrycie. W zachodniej części wzgórza znaleziono pozostałości dawnego cmentarza, potwierdzając, że teren ten był wykorzystywany jako miejsce pochówku.

Znalezisko ma szczególne znaczenie w kontekście historycznej nazwy Krzyżowa Góra, która pojawia się już w źródłach z 1577 roku. Może też rzucać nowe światło na przypuszczenia, że wzgórze było miejscem pochówku na długo przed ustawieniem trzech krzyży w 1708 roku. Odkrycie pokazuje, że Wzgórze Trzech Krzyży ma znacznie starszą i bardziej złożoną historię, niż mogłoby wynikać z jego dzisiejszego charakteru. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule „Odkryto kości na Górze Trzech Krzyży w Kazimierzu Dolnym. Czy to alienaci?”.

Walory przyrodnicze i turystyczne Góry Trzech Krzyży

Choć większość odwiedzających przyciąga przede wszystkim panorama miasta, Wzgórze Trzech Krzyży jest również interesującym miejscem z przyrodniczego punktu widzenia. Wzgórze powstało w obrębie lessowej krawędzi Płaskowyżu Nałęczowskiego, a jego strome zbocza są charakterystycznym elementem krajobrazu okolic Kazimierza Dolnego. Less, czyli drobnoziarnisty osad naniesiony przez wiatr w czasie zlodowaceń, łatwo ulega erozji. To właśnie dzięki temu w regionie powstały liczne wąwozy, które należą dziś do największych atrakcji turystycznych okolicy.

Na zboczach wzgórza zachowały się stanowiska rzadkich gatunków roślin objętych ochroną. Wśród nich wymienia się między innymi wisienkę karłowatą, ostnice oraz omany. Występowanie tych gatunków świadczy o specyficznych warunkach siedliskowych, jakie przez lata panowały na nasłonecznionych stokach.

Dzisiejszy wygląd wzgórza różni się jednak od tego sprzed kilkudziesięciu lat. Jeszcze po II wojnie światowej miejsce to było znacznie bardziej otwarte, a drzewa i krzewy zajmowały jedynie niewielką część zboczy. Dziś wzgórze porastają przede wszystkim graby, wiązy i leszczyny, jednak mimo większego udziału drzew ze szczytu nadal rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków na Kazimierz Dolny.

Jak wejść na Górę Trzech Krzyży?

Wejście na wzgórze nie wymaga specjalnego przygotowania ani sprzętu. Na szczyt prowadzą dwie trasy. Z historycznego rynku można dotrzeć na szczyt w ciągu około 10–15 minut. Trasa rozpoczyna się przy ulicy Zamkowej, tuż za dzwonnicą stojącą obok kościoła farnego. Po kilku minutach spaceru asfalt ustępuje miejsca schodom prowadzącym wśród drzew. Podejście jest krótkie, ale miejscami dość strome, dlatego osoby o słabszej kondycji mogą potrzebować chwili odpoczynku.

Alternatywą jest dojście drogą, która odbija od ulicy Zamkowej bliżej ruin zamku. Jest nieco dłuższa, za to łagodniejsza i wygodniejsza dla osób, które wolą spokojniejsze podejścia i unikają stromych fragmentu szlaków.

W sezonie turystycznym wejście na szczyt jest płatne. Opłata jest niewielka i przeznaczana jest na utrzymanie terenu. Warto jednak pamiętać, że godziny funkcjonowania punktu biletowego są ograniczone. Po jego zamknięciu dostęp na wzgórze bywa możliwy, jednak zasady mogą zmieniać się w zależności od decyzji zarządcy obiektu, dlatego przed wizytą dobrze jest sprawdzić aktualne informacje.

Źródło: National Geographic Polska

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.