Krople do nosa, które przywracają pamięć i zdolność uczenia się na poziomie młodego organizmu? To brzmi jak scenariusz filmu science fiction. Tymczasem naukowcy z University of Sydney właśnie ogłosili, że coś takiego udało im się osiągnąć u myszy, a inspiracją do badań był klasyczny utwór s-f. Eksperymentalna terapia wykorzystuje technologię mRNA, znaną ze szczepionek przeciw COVID-19. W przyszłości może pomóc osobom z chorobą Alzheimera.
WIDEO…
Donosowe krople mRNA dla mózgu
Zespół kierowany przez profesora Grega Neely’ego, opracował eksperymentalne krople do nosa. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie naukowym „Advanced Science”. Terapia opiera się na dostarczaniu informacyjnego RNA (mRNA) zamkniętego w nanocząstkach lipidowych (LNP). Uczeni użyli platformy technologicznej, którą wcześniej wykorzystano do produkcji szczepionek podczas pandemii COVID-19.
Jak tłumaczy prof. Neely, terapia zamienia nos w swego rodzaju fabrykę leków. mRNA sprawia, że komórki zaczynają produkować aktywne biologicznie białka, które przedostają się do mózgu i zwiększają zdolności poznawcze. – U starych myszy zaobserwowaliśmy znaczącą poprawę uczenia się i pamięci, która przywróciła funkcje poznawcze zwierząt do szczytowego poziomu z ich młodości – mówi badacz.
Pomysł na badanie zrodził się z inspiracji opowiadaniem science fiction „Kwiaty dla Algernona” autorstwa Daniela Keyesa. Fabuła opisuje eksperyment, podczas którego naukowcy zwiększają inteligencję myszy laboratoryjnej i człowieka.
Terapia celuje w białko BDNF, kluczowe dla pamięci
Kluczem do działania kropli jest białko o nazwie neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego (BDNF). To naturalnie występujące białko wspiera przeżywalność neuronów, ich plastyczność oraz tworzenie wspomnień. BDNF jest niezbędny dla plastyczności synaptycznej i formowania pamięci, szczególnie w hipokampie. Obniżony poziom BDNF wiąże się ze starzeniem, chorobą Alzheimera, gorszymi funkcjami poznawczymi oraz większym nasileniem zmian neurodegeneracyjnych.
Zespół dostarczał myszom instrukcje mRNA potrzebne do budowy BDNF. Stare zwierzęta, które otrzymały krople, w wystandaryzowanych testach behawioralnych oceniających pamięć roboczą, pamięć przestrzenną i rozpoznawanie obiektów wypadały podobnie jak młode osobniki. Naukowcy zaobserwowali też wzmożoną neurogenezę, czyli powstawanie nowych neuronów w hipokampie. Terapia była dobrze tolerowana i nie wywołała poważnych skutków ubocznych.
Myszy z alzheimerem uniknęły spadku funkcji poznawczych
Naukowcy sprawdzili terapię także na myszach z modelu 5XFAD. To zwierzęta z mutacjami genetycznymi, stanowiące szybko rozwijający się model choroby Alzheimera. Patologie mózgowe wykrywa się u takich myszy już od drugiego miesiąca życia, a spadek funkcji poznawczych od około czwartego miesiąca. Zwierzęta, które otrzymywały donosowo mRNA kodujące BDNF dwa razy w tygodniu od drugiego miesiąca życia, w wieku czterech miesięcy nie wykazywały dalszego pogorszenia zdolności poznawczych.
Co istotne, terapia chroniła funkcje mózgu bez wpływania na liczbę blaszek amyloidowych, czyli charakterystycznych skupisk białka kojarzonych z chorobą Alzheimera. Sugeruje to, że metoda ta mogłaby uzupełniać, a nie zastępować istniejące terapie przeciwamyloidowe. – Obecne metody leczenia alzheimera skupiają się głównie na usuwaniu blaszek amyloidowych. Nasza terapia wspiera natomiast kondycję samych neuronów – wyjaśnia prof. Neely.
Nieinwazyjna metoda omija barierę krew-mózg
Jednym z największych wyzwań w leczeniu chorób neurologicznych jest dostarczenie leków przez barierę krew-mózg, która blokuje dostęp do centralnego układu nerwowego. Podanie donosowe wykorzystuje połączenia między jamą nosową a mózgiem, głównie wzdłuż nerwu węchowego i trójdzielnego. Dzięki temu można uniknąć inwazyjnej operacji czy zastrzyków.
Wykorzystane w badaniu mRNA oparto na klinicznie zweryfikowanej metodzie produkcji szczepionki BioNTech przeciw COVID-19. – Sukces szczepionek mRNA pokazał, że systemy te potrafią bezpiecznie dostarczać instrukcje genetyczne do komórek. Chcieliśmy sprawdzić, czy możemy zaadaptować tę technologię, by dostarczać korzystne białka do mózgu w całkowicie nieinwazyjny sposób – mówi pierwsza autorka pracy, dr Maria Bergamasco.
Do badań na ludziach jeszcze daleko
Prof. Neely zaznacza, że badanie pozostaje na etapie przedklinicznym, a eksperymenty na myszach to niezbędny krok przed ewentualnymi próbami z udziałem ludzi. – Zanim będziemy mogli przetestować tę terapię u pacjentów, musimy przeprowadzić serię badań bezpieczeństwa. To bardzo obiecująca ścieżka, ale ludzkie nosy różnią się od mysich. Dlatego będziemy musieli przetestować nasze leki u ludzi, żeby dowiedzieć się, czy zadziałają – dodaje.
Mimo ostrożności naukowcy mają ambitne plany. Zespół liczy, że dzięki znanemu profilowi bezpieczeństwa zastosowanych składników uda się szybko przejść przez wymagane badania i rozpocząć testy kliniczne w ciągu najbliższych dwóch lat. Jeśli terapia sprawdzi się u ludzi, mogłaby nie tylko pomóc w leczeniu różnych chorób neurodegeneracyjnych, ale nawet zwiększać zdolności poznawcze u zdrowych, młodych osób.
Źródło: Advanced Science