Bezpieczne składowanie odpadów promieniotwórczych to jedno z najtrudniejszych wyzwań współczesnej energetyki jądrowej. Ich rozkład trwa tysiące lat, a więc pojemniki, w których są składowane, muszą być wyjątkowo wytrzymałe. Problem w tym, że są stalowe i podlegają nieuchronnej korozji. Właśnie w tym obszarze pojawiło się obiecujące badanie z udziałem Polki, które może zmienić przyszły sposób projektowania składowisk zużytego paliwa jądrowego.

WIDEO…

player placeholder

Dr Natalia Jakus wykazała hamujący wpływ bentonitu

Zagęszczony bentonit, czyli naturalna skała ilasta, hamuje rozwój bakterii mogących przyspieszać korozję pojemników z odpadami radioaktywnymi. Wykazały to badania z udziałem dr Natalii Jakus z Politechniki Federalnej w Lozannie (EPFL), przeprowadzone wraz ze współpracownikami z EPFL oraz ekspertami ze szwajcarskiej organizacji Nagra, zajmującej się składowaniem odpadów radioaktywnych. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Applied Clay Science”.

– (Bentonit) jest trochę podobny do kociego żwirku. Kiedy wchodzi w kontakt z wodą, zaczyna pęcznieć i wypełnia wolne przestrzenie wokół pojemników. Dzięki temu stabilizuje składowisko i tworzy szczelną barierę – wyjaśniła w rozmowie z PAP dr Natalia Jakus. Jak dodała, warstwa bentonitu może zatrzymywać substancje promieniotwórcze, gdyby w przyszłości, na przykład wskutek uszkodzenia pojemników, doszło do ich uwolnienia.

Zobacz także:

Jak bentonit powstrzymuje bakterie uszkadzające stal?

Głęboko pod ziemią żyją bakterie, które w określonych warunkach mogą przyspieszać korozję stali. Szczególne znaczenie mają te redukujące siarczany, ponieważ wytwarzają związki przyspieszające niszczenie metalu. – Korozja powodowana przez bakterie jest znanym zjawiskiem. Występuje między innymi w rurociągach i na statkach. W przypadku składowisk odpadów radioaktywnych wpływ mikroorganizmów na korozję pojemników jest stosunkowo niewielki w porównaniu z procesami niebiologicznymi. Musimy go jednak uwzględniać, ponieważ składowiska mają zapewniać bezpieczeństwo przez setki tysięcy, a nawet milion lat – podkreśliła badaczka.

Eksperyment przeprowadzono w podziemnym laboratorium Mont Terri w szwajcarskim kantonie Jura. W otworze badawczym umieszczono stalowe cylindry otoczone bentonitem o trzech różnych stopniach zagęszczenia. – To wyjątkowy eksperyment, ponieważ mamy dostęp do takiej samej skały, w jakiej planuje się budowę przyszłego składowiska w Szwajcarii, i możemy prowadzić badania przez wiele lat. Próbki pobierano najpierw po 1,5 roku, potem po 5,5 roku, a my analizowaliśmy materiał po 8,5 roku – opowiedziała dr Jakus.

W próbkach naukowcy analizowali DNA mikroorganizmów, aby określić ich liczebność i skład gatunkowy, a także hodowali je w laboratorium. Okazało się, że liczba bakterii na ogół malała wraz z upływem czasu, a im bardziej zagęszczony był bentonit, tym mniej ich wykrywano. Co ważne, nawet przy najniższym zastosowanym zagęszczeniu nie zaobserwowano trwałego wzrostu liczebności mikroorganizmów.

Wyniki badań mają znaczenie także dla Polski

Zdaniem dr Jakus to istotny rezultat, ponieważ sugeruje, że do stworzenia skutecznej bariery biologicznej może wystarczyć mniejsza ilość bentonitu, niż dotychczas zakładano. W przyszłości mogłoby to ułatwić projektowanie składowisk i pozwolić na optymalizację kosztów ich budowy.

Mimo spadku liczebności bakterii naukowcy odkryli jednak, że część z nich nadal była zdolna do życia. – Kiedy pobraliśmy próbki i zapewniliśmy bakteriom odpowiednie warunki oraz pożywki, mogliśmy ponownie je namnażać. To oznacza, że nawet po 8,5 roku pod ziemią niektóre gatunki przetrwały, choć w samym bentonicie ich rozwój był zahamowany – powiedziała badaczka.

Uśpione bakterie mogłyby ponownie się uaktywnić, gdyby na przykład doszło do pęknięć. Dzięki zdolności do samoczynnego uszczelniania szczelin bentonit może jednak ograniczać skutki takich zdarzeń. Głównym zastosowaniem badanych zabezpieczeń ma być składowanie odpadów wysokoaktywnych, czyli przede wszystkim zużytego paliwa jądrowego.

Wyniki mogą więc mieć znaczenie również dla Polski, która przygotowuje się do budowy pierwszej elektrowni jądrowej. W naszym kraju funkcjonuje już Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie (woj. mazowieckie).

Źródła: Applied Clay Science, PAP Nauka w Polsce