Gdyby tylko starczyło im odwagi, biohakerzy chcący wydłużyć sobie życie mogliby wypróbować prostą, sprawdzoną metodę: kastrację. Od dawna wiemy, że usunięcie jąder wydłuża życie samców wielu gatunków ssaków, w tym ludzi. Zespół naukowców właśnie jednak odkrył coś nowego: zabiegu wcale nie trzeba przeprowadzać na wczesnym etapie życia. W preprincie, czyli artykule naukowym będącym jeszcze przed recenzją dowodzą że kastracja starszych samców myszy wydłużyła ich życie o ponad 30%. Ten wynik (jeśli się potwierdzi) wywraca do góry nogami naszą dotychczasową wiedzę o roli jąder w procesie starzenia.
WIDEO…
Dlaczego u wielu ssaków samice żyją dłużej?
Na razie tego nie wiemy. Jeśli naukowcom uda się odkryć taki mechanizm, być może zdołają opracować terapie zapewniające korzyści płynące z kastracji bez konieczności usuwania jąder. Badanie na myszach jest w tym kontekście niezwykle ważne. Neurobiolożka Ashley Webb w rozmowie z magazynem „Science” powiedziała, że według niej wynik badania jest wiarygodny i jest ono ważnym krokiem do zrozumienia, skąd biorą się różnice między płciami w długości życia.
Ludzie to jeden wielu gatunków, u których samice żyją dłużej niż samce. W USA różnica w długości życia między kobietami a mężczyznami wynosi 6 lat. W Polsce – 7,1. Mężczyźni są bardziej podatni na niemal wszystkie choroby związane z wiekiem, w tym nowotwory i choroby serca.
Różnica jest wyraźna na całym świecie (średnia to 5 lat), a więc nie da się jej wytłumaczyć samym trybem życia. Przewaga kobiet pod względem długowieczności to jedna cech ludzkiej biologii.
Poprzednie badania nad kastracją i długowiecznością
Przyczyna tego zjawiska wciąż nie jest jasna, ale przekonujące dowody wskazują na to, że tkwi w męskich gruczołach płciowych: jądrach. Badanie z 1969 roku, obejmujące mężczyzn z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w zakładzie psychiatrycznym, których poddano przymusowej kastracji sugeruje, że ten zabieg może przedłużyć życie nawet o 10 lat. Analiza danych z 2025 roku, obejmujących 22 gatunki kręgowców, wykazała wzrost długowieczności na skutek kastracji.
Powtórzenie badania na ludziach jest w dzisiejszych czasach niemożliwe ze względów etycznych. Nauka musi więc szukać gdzie indziej: zaczęto prowadzić badania na myszach.
Szczegóły badań na myszach
Dokładniejsze zbadanie efektów kastracji na myszach laboratoryjnych okazało się jednak trudne. U myszy, w obrębie jednego gatunku, występują silne różnice w długości życia, w zależności od linii genetycznych. W niektórych to samce żyją dłużej niż samice.
W badaniu z 2023 roku biogerontolog James Nelson z Centrum Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Teksańskiego w San Antonio wraz ze współpracownikami wykorzystał szczep myszy, u którego samice mają wyraźną przewagę w długości życia, porównywalną do tej obserwowanej u ludzi. Gdy naukowcy wykastrowali samce przed okresem dojrzewania, zwierzęta te żyły mniej więcej tak długo jak samice, co sugerowało, że jądra w jakiś sposób skracają życie.
W nowym badaniu Nelson z zespołem postanowili ustalić, kiedy dokładnie jądra zaczynają wywierać szkodliwy wpływ na długość życia. Wykastrowali samce myszy z tego samego szczepu,w 3 grupach: przed okresem dojrzewania, tuż po nim lub w wieku 240 dni (u myszy to dorosłość). Wszystkie trzy grupy żyły dłużej niż samce z grupy kontrolnej, którym pozostawiono jądra.
Badanie odkrywa najlepszy moment życia na kastrację
Najwięcej zyskały myszy wykastrowane w dorosłości. Zabieg wydłużył ich życie o około 33%, w porównaniu z 19% i 26% u dwóch pozostałych grup. Tak wyraźna różnica zupełnie zaskoczyła naukowców.
Starsze myszy odniosły korzyści niemal natychmiast po usunięciu jąder. Żadna z nich nie zmarła przez ponad rok od zabiegu – to uderzająca zmiana, bo z wiekiem śmiertelność myszy bardzo szybko rośnie. A więc wynik sugeruje, że jądra szkodzą dopiero na późniejszym etapie życia, podczas gdy ich obecność w młodości sprzyja długowieczności. I jest to zupełna nowość, która mocno podekscytowała świat nauki. Przyczyna tego wyniku pozostaje jednak zagadką.
Warto zauważyć, że kastracja nie poprawiała kondycji fizycznej ani nie spowalniała tempa starzenia. Wszystkie trzy grupy wykastrowanych gryzoni traciły siłę chwytu i wykazywały inne oznaki starzenia w dokładnie takim samym tempie.
Co to wszystko znaczy?
Naukowcy planują stopniowo przeprowadzać sekcje wykastrowanych myszy, by dokładnie poznać przyczyny ich śmierci. Mają też nadzieję na identyfikację ewentualnych wydzielanych przez jądra substancji wpływających na długość życia. Jądra produkują ponad 90% testosteronu w organizmie, ale jest jeszcze za wcześnie, by stwierdzić, że to właśnie ten hormon odpowiada za zaobserwowane wyniki.
Odkrycie dokładnej przyczyny to szansa na nowe terapie – np. opracowanie leków naśladujących proces kastracji, ale bez potrzeby usuwania jąder. Naukowcy ostrzegają jednak, że jest stanowczo za wcześnie, by przekładać te ustalenia na ludzi. Mimo to badanie wywarło już realny wpływ: Laurence T. Maeyens, jeden z zespołu naukowców, zdecydował się na kastrację swojego 4-letniego psa.