Jest wiele zagadnień dotyczących wczesnych Słowian, które budzą sporo emocji. Wśród nich – dyskusja na temat ich pochodzenia i tego, kiedy pojawili się na obecnych terenach Polski.

WIDEO…

player placeholder

Sporo niejasności jest też na temat ich rytuału pogrzebowego, bo z czasów plemiennych znamy stosunkowo niewiele cmentarzysk. Jednym z interesujących miejsc pod tym względem jest stanowisko archeologiczne w Chodliku na Lubelszczyźnie.

Groby z Chodlika

W Chodliku badacze pod kierunkiem dr. Łukasza Miechowicza z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN od lat badają wczesnosłowiańskie groby. Natknęli się na ich dwa typy:

Zobacz także:
  • groby płaskie (jamowe) – są to płytkie jamy wykopane w ziemi, wypełnione przepalonymi szczątkami ludzkimi (a niekiedy też zwierzęcymi). Przepalone kości były po prostu rozsypywane na poziomie ówczesnej gleby;
  • pochówki kurhanowe – kopce ziemne wznoszone dla elit społecznych – możnych, wojowników i dowódców. Szczątków zmarłego ułożonych w glinianych urnach zazwyczaj nie zakopywano w ziemi. Naczynia stawiano na szczycie kopca lub tłuczono je, rozsypując przepalone kości i popiół po zboczach nasypu.

Tak pochowano bogatego Słowianina

Archeolodzy zdecydowali się na przygotowanie sferycznego filmu 360°, który teraz każdy może obejrzeć za darmo. Pokazuje cały przebieg rytuału pogrzebowego, począwszy od składania hołdu zmarłemu w jego chacie, po przybycie na miejsce pochówku archeologa ponad 1000 lat później. Produkcję zrealizowała ekipa filmowa z Bevel.Studio.

Jednym z rodzajów pochówków były groby nakurhanowe. Urnę z prochami stawiano na szczycie kopca
Jednym z rodzajów pochówków były groby nakurhanowe. Urnę z prochami stawiano na szczycie kopca/Fot. Łukasz Miechowicz

Scenariusz oparto o znaleziska z Chodlika, wspierano się też średniowiecznymi źródłami pisanymi. Aby zachować autentyczność, zdjęcia realizowano na miejscu. Scenę pożegnania zmarłego nagrano w drewnianej chałupie w Muzeum w Żmijowiskach, a ciałopalenie sfilmowano na rozległej łące nad rzeką Chodelką, gdzie zbudowano prawdziwy stos pogrzebowy.

Finałowe ujęcia nakręcono na badanym archeologicznie kurhanie w lesie pod Chodlikiem. Odtworzono ceremoniał zbierania przepalonych kości. „To propozycja odtworzenia jednego z możliwych przebiegów ceremonii, której wielu szczegółów możemy się dziś jedynie domyślać” – zastrzegają archeolodzy.

Immersja w świecie wczesnych Słowian

– Produkcja filmowa została przygotowana w taki sposób, że osoba oglądająca może się „rozglądać” dookoła, wokół swojej osi. – Ma to ten dodatkowy atut, że daje pewną immersję. Odbiorca może się poczuć, jakby był w tym miejscu – tłumaczy Mateusz Osiadacz, kierownik produkcji.

Gdyby komuś nie wystarczył sam wirtualny udział w pogrzebie, archeolodzy przygotowali również film z komentarzem.

W realizacji produkcji wzięli udział m.in. rekonstruktorzy z drużyny Grodu Horodna i drużyny Grodów nad Chodelką. Przedsięwzięcie zostało sfinansowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”. Film jest tylko jednym z efektów grantu.

Badania w Chodliku

Badania archeologiczne w Chodliku rozpoczęto w 1952 r. Po 2007 roku naukowcy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN podjęli tam nowoczesne prace terenowe. Zastosowano metody nieinwazyjne, takie jak laserowy skaning lotniczy (LiDAR) i badania geofizyczne. To pozwoliło zlokalizować nieznane dotąd elementy potężnego wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego oraz odkryć pierwsze w Dolinie Chodelki cmentarzysko ciałopalne z ponad 40 kurhanami z X wieku.

Badacze odsłonili też groby płaskie oraz elitarne pochówki kurhanowe możnych i wojowników. Odkryto ślady drewnianych „domów zmarłych”, rzadkie w skali kraju pochówki całych koni, a także cenny inwentarz: militaria, karolińskie zabytki oraz arabskie monety.

Źródło: Archeologia Chodlika