Dziś media masowe towarzyszą nam w wielu czynnościach naszego życia. W podróży zaglądamy w telefon, by zatopić się na chwilę w wirtualnym świecie, a przed snem siadamy przed telewizorem, oglądając najnowsze wydarzenia lub filmy. Niemal pięć wieków temu w podobny sposób od codziennych obowiązków odciągały mieszkańców Niemiec Księgi Cudów. Jedna z nich niedługo trafi na licytację.
WIDEO…
Księga cudów trafia pod młotek
Już 10 grudnia 2026 roku w londyńskim domu aukcyjnym Christie’s odbędzie się licytacja, podczas której pod młotek trafi niezwykła Księga cudów – pochodzący z połowy XVI wieku manuskrypt przedstawiający apokaliptyczne wizje i tajemnicze zjawiska przyrodnicze. Dzieło zawierające 167 barwnych ilustracji jest jedynym znanym egzemplarzem tego rodzaju. Jego wartość szacowana jest na 700 tysięcy do miliona funtów.
Co ciekawe, przez niemal pięć stuleci badacze nie mieli pojęcia o jego istnieniu, aż do momentu odnalezienia księgi w bibliotece niewielkiego zamku w południowych Niemczech. W 2008 roku manuskrypt został sprzedany za nieco ponad 100 tysięcy funtów, po czym trafił do prywatnej kolekcji amerykańskiego miłośnika sztuki Mickey’ego Cartina. Nadchodząca aukcja będzie pierwszą od czasu odkrycia księgi okazją dla instytucji publicznych do ubiegania się o jej zakup. Przed rozpoczęciem licytacji dzieło zostanie również udostępnione zwiedzającym przez sześć dni, dzięki czemu zainteresowani będą mogli na własne oczy zobaczyć niezwykłe ilustracje sprzed niemal 500 lat.
Polski wątek w Księdze Cudów
Księga Cudów, która powstała w latach 50. XVI wieku w niemieckim Augsburgu, stanowi niezwykłe świadectwo tego, jak mieszkańcy renesansowej Europy postrzegali otaczający ich świat. Na 167 barwnych ilustracjach, wykonanych akwarelą, przedstawiono zarówno rzeczywiste katastrofy naturalne, jak i zjawiska, które ówcześni ludzie uznawali za zwiastuny nadchodzącego końca świata. Wśród nich znalazły się m.in.:
- krwawy deszcz nad Rzymem w 1456 roku, który według badaczy – w wyniku zmieszania pochodzących z Sahary czerwono zabarwionych cząstek pyłu z kroplami wody w chmurach deszczowych – rzeczywiście mógł mieć miejsce;
- pięć słońc nad Lipskiem w 1551 roku, które można było zobaczyć w efekcie zjawiska nazywanego parhelionem, czyli słońcem pobocznym, gdy po bokach Słońca, przez załamanie promieni słonecznych na kryształkach lodu w chmurach, powstają jasne plamy światła;
- tajemnicze smoki przelatujące nad Bawarią w 1533 roku, które według współczesnych badaczy mogły być w rzeczywistości zorzą polarną.
Co ciekawe, jedna z ilustracji przedstawia wydarzenie, które miało rozegrać się na ziemiach polskich. W 1527 roku Polskę miała nawiedzić potężna plaga szarańczy, przyniesiona przez „straszliwy wiatr” z terenów dzisiejszej Turcji. Na malowidle uwieczniono ogromne roje owadów zasłaniające niebo nad krajobrazem z zamkiem. Podobnie jak w przypadku pozostałych scen, ilustracji towarzyszył niemieckojęzyczny podpis informujący o miejscu i czasie opisywanego wydarzenia.
Jak wyjaśnia Eugenio Donadoni, specjalista domu aukcyjnego Christie’s, podobne księgi pełniły w XVI wieku funkcję zbliżoną do dzisiejszych mediów masowych. – Niemieckie księgi cudów pełniły funkcję sensacyjnych mediów masowych swoich czasów – powiedział w rozmowie z „The Guardian”. Dzieła tego rodzaju wykorzystywali również protestanccy teologowie, w tym Marcin Luter, który interpretował niezwykłe zjawiska jako znaki związane z religijnymi wizjami końca świata.
Co jeszcze na londyńskiej aukcji?
Księga cudów nie będzie jedynym wyjątkowym dziełem, które trafi pod młotek podczas grudniowej aukcji w londyńskim Christie’s. Wśród wystawionych przedmiotów znajdzie się również odnaleziony niedawno rękopis Alberta Einsteina z 1940 roku, poświęcony jego badaniom nad jednolitą teorią pola. Miłośnicy historii będą mogli powalczyć także o pierwsze kompletne wydanie dzieł Platona w języku greckim, monumentalny atlas Gerarda Merkatora z końca XVI wieku oraz egzemplarz „Szczęśliwego księcia” Oscara Wilde’a z dedykacją dla słynnej aktorki Sarah Bernhardt. Na licytację trafią również średniowieczne rękopisy, bogato ilustrowane modlitewniki oraz dzieła dokumentujące rozwój medycyny, matematyki i nauk przyrodniczych na przestrzeni ostatnich stuleci.
Źródła: The Guardian, Christie's