Przepowiedzieli śmierć króla, szukali zaginionych rycerzy. Niezwykłe sekrety astrologów Jagiellonów

Spis treści:

1. Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców
2. Horoskopy dynastyczne i przepowiednie dla Jagiellonów
3. Horoskopy, zdrowie i przepowiednie śmierci

„Zamek piękny na wzgórzu” – tymi słowami Piotr z Abiano opisał w swoim dziele Astrolabium planum, czyli horoskop wyznaczony na urodziny Zygmunta zwanego później Starym. Ludzie średniowiecza i nowożytności wierzyli bowiem, że losy nasze są zapisane w gwiazdach i – jeśli było ich na to stać – prosili o wyznaczenie horoskopu dla swoich dzieci, aby poznać ich przyszłość. W gwiazdach szukano także rozwiązań w kwestii wygranej wojny, nadchodzących rokowań czy też płci mającego się narodzić dziecka. Słowo horoskop pochodzi od dwóch greckich słów – godzina i obserwować i oznacza wyznaczenie punktu Zodiaku w godzinie rozpoczęcia jakiegoś wydarzenia. Były także wystawiane tzw. prognostyki, czyli na podstawie ruchu gwiazd starano się przewidzieć, co się stanie. Papież Leon X nawet je kolekcjonował i miał w swoich zbiorach horoskop Jezusa.

Astrologia i horoskopy na dworach polskich władców

W Polsce z okresu późnego średniowiecza mamy zachowany szereg horoskopów, które nasi władcy kazali sobie wystawiać z różnych powodów. Koronację Kazimierza Jagiellończyka wyznaczono – wedle astrologów – na 22 czerwca, ale odbyła się dwa dni późnej co – jak podaje Długosz – matematycy (czyli astrologowie) szczególnie ganili. Zresztą, pomimo wiary w astrologię, często zmieniano daty ważniejszych wydarzeń. Koronacja najstarszego syna Kazimierza Jagiellończyka, Władysława, na króla Węgier także odbyła się kilka dni po wyznaczonym przez astrologów terminie. Większość jednak z zachowanych horoskopów dotyczy poczęcia i narodzenia.

Najstarszym polskim zachowanym horoskopem jest ten wystawiony dla królowej Jadwigi z datą 16 września 1398 roku, czyli w dniu poczęcia jedynego dziecka Jadwigi i Jagiełły. Horoskop wystawił zapewne czeski spowiednik królowej i astrolog Jan Szczekna, który prognozował, że parze królewskiej urodzi się jednak syn, acz dodawał, że pomiary mogą być niedokładne. Napisał za to, na jakiej podstawie doszedł do tego, że poczęte dziecko będzie płci męskiej. Określił, że poczęcie nastąpiło w znaku Strzelca, ale sam przyznawał, że Strzelec jest znakiem zmiennym i alternatywa urodzenia dziewczynki była równie silna.

Horoskopy dynastyczne i przepowiednie dla Jagiellonów

Najstarszy zachowany horoskop urodzeniowy także należy do Elżbiety Bonifacji, córki Jadwigi i Jagiełły i pochodzi z 22 czerwca 1399 roku, a jego autorem jest także Jan Szczekna. Horoskopy urodzeniowe wystawiano także dla wszystkich synów Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską oraz wszystkich dzieci Kazimierza Jagiellończyka z Elżbietą Rakuską. Z przekazów Długosza znamy prognostyki z horoskopów Władysława Jagiellończyka (Warneńczyka), który miał zdobyć władzę nad wieloma królestwami i księstwami, jednak losy nie dadzą mu długiego życia – co się ostatecznie spełniło. Drugi z synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej miał gorąco kochać swoją matkę, ale prognozowano, nie będzie żył długo. To się również spełniło, bowiem Kazimierz zmarł po roku. Natomiast ostatni syn, również Kazimierz, wedle horoskopu miał doczekać wprawdzie sędziwego wieku, ale jego rządy nie miały być dobre.

Wszystkie te horoskopy wystawiał astrolog Henryk Czech, który wywnioskował, że ostatni z królewiczów, Kazimierz, poczęty był pod złowróżbną gwiazdą, a za jego panowania kraj spotkają różne nieszczęścia, o ile nie ocali go boże miłosierdzie. Jak widać, zawsze zostawiano sobie jakąś furtkę. Dodano także, że Kazimierz z pewnością będzie królem, urodził się bowiem w 1 stopniu Koziorożca kiedy to, wedle starożytnych astrologów, na świat przychodzą władcy. Istniał jeszcze jeden typ horoskopów – wystawanych po śmierci danej osoby, aby np. zrozumieć, dlaczego zmarły wiódł tak fatalne lub bardzo dobre życie.

Dzięki horoskopom starano się także odnaleźć ludzi zaginionych. Takie zlecał np. Zygmunt Luksemburski po zaginięciu (bo nie wiedziano początkowo, co się stało) Zawiszy Czarnego w jego ostatniej bitwie oraz Kazimierz Jagiellończyk i Zofia Holszańska, aby znaleźć odpowiedź, czy Władysław zginął w bitwie warneńskiej w 1444 roku.

Horoskopy, zdrowie i przepowiednie śmierci

Horoskopy wyjaśniały także różne zjawiska, np. odpowiednia koniunkcja planet miała odpowiadać za zarazy. Długosz podaje, że horoskop wystawiony przez nieznanego astrologa z Czech – być może ciągle słynnego Henryka – miał głosić, iż liczne koniunkcję planet, zaćmienia Księżyca i kometa zwiastowały śmierć Władysława Jagiełły. Horoskopy wystawiano także dla prognozowania zdrowia władców. Ten wystawiony dla kardynała Fryderyka Jagiellończyka, syna Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety za rok 1501 przewidywał, że w czerwcu i końcu października pojawią się u niego niegroźna słabość, której przyczyna będzie zimno, natomiast w lipcu kardynał będzie cierpiał z nadmiaru ciepła. Ponadto astrolog stwierdzał, że „kwadratura Słońca i Marsa” wywoła u kardynała artretyzm.

Starano się ustalić na podstawie horoskopów, jak długa będzie długość życia badanego, czy dana osoba przeżyje chorobę oraz jaka była przyczyna śmierci. W horoskopie Kazimierza Jagiellończyka znajdują się informacje, że Księżyc w trzecim domu pozwala stwierdzić, iż władca przeżyje 66 lat, co odpowiadało średniej długości życia związanej z tą planetą. Nic dziwnego zatem, że Jakub z Zalesia, naczelny astrolog Kazimierza Jagiellończyka, kiedy władca ciężko zachorował w wieku 65 lat przekazał mu ten złowróżbny prognostyk, uświadamiając władcy rychłe nadejście śmierci.

Źródło: Uniwersytet Śląski

Nasz ekspert

prof. Bożena Czwojdrak

Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Laureatka nagrody im. S. Herbsta (1999) oraz konkursu im. A. Heymowskiego (2004). Współredaktorka czasopisma „Średniowiecze Polskie i Powszechne”. Zajmuje się genealogią szlachecką i możnowładczą oraz badaniami nad dworami monarchów w Polsce późnego średniowiecza. Należy do Komisji Historycznej PAN, Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana. Jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego oddział w Krakowie, przewodniczącą Zespołu Studiów Słowiańskich i Wschodnioeuropejskich Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz kierownikiem Zespołu Badań nad Dworami i Elitami Władzy przy Instytucie Historii PAN w Warszawie. Współprowadząca podcast historyczny National Geographic Polska.