Tu kobiety uczyły medycyny już w średniowieczu. Niezwykła historia włoskiego miasta

Spis treści:

1. Klejnot Kampanii
2. Wielowarstwowa historia Salerno
3. Atrakcje Salerno

Kiedyś do Salerno zawijali dawni kupcy z Lewantu, krzyżowcy w drodze na wschód i zmęczeni po walce amerykańscy alianci. Obecnie jest prawdziwą perłą na turystycznej mapie Włoch. Miasto rozświetlone przez słońce nad Morzem Tyrreńskim, a w zimowe noce – zjawiskowymi iluminacjami Luci d’Artista, to miejsce o złożonej historii, której ślady są tam widoczne do dziś.

Klejnot Kampanii

Salerno rozciąga się na obszarze regionu Kampania, nad zatoką o tej samej nazwie, otwierając się na błękitne wody Morza Tyrreńskiego w pobliżu ujścia rzeki Irno. Prowincja Salerno, której miasto jest stolicą, charakteryzuje się ogromną różnorodnością geomorfologiczną. W głębi lądu dominują pasma Apeninów Kampańskich, które płynnie przechodzą w żyzne doliny rzeczne.

Samo miasto otaczają pobliskie szczyty, ponad które wybija się Monte San Liberatore – wzniesienie osiągające wysokość 466 m n.p.m. Stanowi ono naturalny punkt widokowy, z którego roztacza się imponująca panorama na całą zatokę oraz miejską zabudowę.

Wielowarstwowa historia Salerno

Strategiczna lokalizacja miasta od zarania dziejów predysponowała to miejsce do roli ważnego ośrodka wymiany handlowej i kulturowej. W historii Salerno przenikają się wpływy różnych imperiów, kultur i religii.

Od osadnictwa etruskiego do dominacji Longobardów

Początki osadnictwa na tych terenach sięgają czasów przedrzymskich. Dowody archeologiczne oraz przekazy historyczne sugerują, że na miejscu dzisiejszego Salerno istniała wcześniej osada, najprawdopodobniej o proweniencji etruskiej, nosząca nazwę Irnthi. Ośrodek ten, ze względu na dostęp do morza, pełnił lokalne funkcje rybackie i rzemieślnicze.

W 197 roku p.n.e. na fundamentach wcześniejszej osady powstała kolonia rzymska o nazwie Salernum. W tym okresie miasto rozwijało się jako istotny port handlowy, choć rangą ustępowało pobliskiemu Neapolowi.

Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego otworzył region na napływ nowych plemion i potęg politycznych. W 646 roku n.e. Longobardowie dostrzegli obronny i handlowy potencjał zatoki i włączyli Salerno do struktur księstwa Benewentu. W 839 roku miasto zyskało rangę stolicy niezależnego księstwa lombardzkiego, stając się jednym z najpotężniejszych ośrodków na Półwyspie Apenińskim.

Złoty wiek Normanów i szwabski kryzys

W 1076 roku Salerno zostało zdobyte przez wojska normańskiego wodza Roberta Guiscarda. Pod jego rządami miasto przeżyło prawdziwy rozkwit architektoniczny i intelektualny. To właśnie w tym okresie wzniesiono między innymi imponującą katedrę.

Okres normański płynnie przeszedł w panowanie szwabskiej dynastii Hohenstaufów. Ich rządy przyniosły ośrodkowi chwilowy kryzys, którego kulminacja nastąpiła w 1194 roku, kiedy to Salerno zostało splądrowane przez szwabskie wojska.

W XIII wieku, za sprawą Giovanniego da Procidy, nastąpiło odrodzenie utraconej świetności. Wybitny mąż stanu, lekarz i dyplomata zainicjował przebudowę miejskiego portu i ustanowił coroczny jarmark handlowy, który na powrót przyciągnął do Salerno kupców z całego basenu Morza Śródziemnego. W kolejnych stuleciach, od 1419 roku, wpływy w mieście dzieliły między sobą potężne rody arystokratyczne: Colonna, Orsini i Sanseverino.

Schola Medica Salernitana

Mówiąc o historii Salerno, nie można nie wspomnieć o ogromnym wkładzie miasta w rozwój cywilizacyjny. W IX wieku powstała tam pierwsza szkoła medyczna, funkcjonująca jako skromna placówka przy lokalnym klasztorze benedyktynów. Rozwój uczelni, trwający od X do XIII wieku, był bezpośrednim rezultatem usytuowania geopolitycznego miasta.

Księstwo Salerno graniczyło z katolickim Państwem Kościelnym i bizantyjskim Katepanatem Italii. Ponadto od starożytności zamieszkiwała tam wpływowa społeczność żydowska, a w bezpośrednim sąsiedztwie – na Sycylii i w Afryce Północnej – znajdowały się tętniące życiem ośrodki cywilizacji islamskiej. To właśnie zróżnicowanie etniczno-religijne sprawiło, że w mieście połączyły się cztery tradycje medyczne – łacińska, grecka, arabska i hebrajska.

Najniezwyklejszym aspektem działalności Schola Medica Salernitana była pełnoprawna obecność kobiet – zarówno w roli studentek, jak i nauczycielek i autorek traktatów. Grupę tę historiografia określa mianem Mulieres Salernitanae. Ich wkład w rozwój praktycznej opieki zdrowotnej w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego był bezdyskusyjny, zwłaszcza w tak delikatnych i zaniedbanych wówczas dziedzinach jak ginekologia, położnictwo i ogólne zdrowie kobiet.

Operacja „Avalanche”

Jako miasto o znaczeniu globalnym Salerno powróciło na arenę w połowie XX wieku. To właśnie tamtejsza zatoka stała się sceną dla jednej z największych operacji militarnych II wojny światowej.

We wrześniu 1943 roku alianci przeprowadzili tam operację „Avalanche”, największą lądowanie amfibijne przed inwazją w Normandii. Lądowanie główne rozpoczęło się 9 września 1943 roku o godzinie 3:50. Wzięło w nim udział 165 tysięcy żołnierzy amerykańskiej 5. Armii dowodzonej przez generała porucznika Marka W. Clarka. Siły te składały się z amerykańskiego VI Korpusu pod dowództwem generała majora Ernesta Dawleya i brytyjskiego X Korpusu generała porucznika Richarda McCreery’ego. Wykorzystano aż 450 jednostek pływających, aby z Afryki Północnej i Sycylii przetransportować 100 tysięcy Brytyjczyków i około 70 tysięcy Amerykanów.

Atrakcje Salerno

W mieście pozostało wiele pamiątek po długiej, bogatej, a miejscami także tragicznej historii.

Katedra i Rione Duomo

W zachodniej części miasta rozpościera się Rione Duomo, czyli Dzielnica Katedralna. Złożona z wąskich, zacienionych przez wysokie kamienice uliczek, skrywa w sobie urok małych włoskich kafejek, antykwariatów i zapomnianych pałaców rodowych, takich jak pochodzący z XVI wieku Palazzo De Ruggero, dawny kościół San Gregorio (z roku 1000) czy arystokratyczny Palazzo d’Avossa.

Najważniejszym punktem na mapie tego miejsca jest katedra św. Mateusza, ufundowana przez Roberta Guiscarda. Budowla składa się z trzech naw wzdłużnych, przestronnego transeptu i czworobocznego portyku. Mimo licznych prac renowacyjnych, zewnętrze zachowało majestatyczną surowość.

W podziemiach pod nawą główną przechowywane są relikwie św. Mateusza. Krypta zdobiona lśniącymi, wielokolorowymi marmurami i przepysznymi freskami stanowi jeden z najważniejszych punktów na duchowej mapie południowych Włoch.

Castello di Arechi

Spoglądając z placu katedralnego na strome wzgórza, wzrok natrafia na Castello di Arechi. Historycznie zamek wzniesiony w VI wieku (i zmodernizowany dwa stulecia później) na skalistym cyplu zapewniał kontrolę nad Zatoką Salerno. Dziś potężne mury obronne zapewniają wspaniały widok na błękitne wybrzeże. Na terenie twierdzy działa muzeum.

Giardino della Minerva

Giardino della Minerva, czyli Ogród Minerwy, jest umiejscowiony w sercu starego miasta, na kaskadowych tarasach. Skarb będący dziedzictwem słynnej Szkoły Medycznej w Salerno został zrewitalizowany w pierwszej dekadzie XXI wieku. Wyróżnia go nie tylko kolekcja około kilkuset odmian roślin i ziół medycznych, ale także skomplikowany, zabytkowy system hydrauliczny, składający się z basenów, kanałów i rynien.

Muzea

Dziedzictwo sztuki skupiają w Salerno dwie główne placówki. Pierwszą z nich jest Museo Archeologico Provinciale. Utworzone w 1928 roku, gromadzi cenne zbiory archeologiczne, w tym rzymskie monety, antyczną broń i kunsztowną ceramikę.

Druga placówka – przykatedralne Museo Diocesano San Matteo – eksponuje kolekcję sztuki średniowiecznej, w tym wspaniałą kolekcję chrześcijańskich tablic z rzeźbionej kości słoniowej.

Most Diabła

Jednym z najbardziej imponujących zabytków architektonicznych pozostaje akwedukt, wzniesiony w IX wieku. W XII stuleciu budowla zyskała swoją mroczną nazwę. Powodem była miejska legenda, według której miejscowy alchemik Pietro Barliario, z pomocą sił ciemności, wzniósł tę imponującą konstrukcję w zaledwie jedną noc.

Źródło: National Geographic Traveler

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.