Nadzwyczajna interwencja UNESCO. Krym, Palestyna, Sudan Południowy i Liban na liście dziedzictwa w zagrożeniu

Sesja w Pusan (inaczej Busan) wskazała nowy kierunek ochrony UNESCO, które dąży do stworzenia bardziej zrównoważonej i reprezentatywnej Listy Światowego Dziedzictwa. Po raz pierwszy znalazły się na niej pominięte do tej pory państwa: Komory, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca oraz Sudan Południowy. Komitet przyjął też ambitną strategię wsparcia małych państw wyspiarskich na lata 2026–2034. Poza tym UNESCO kontynuuje szczególną ochronę miejsc, które są zagrożone m.in. przez konflikty zbrojne. W tym roku na listę dziedzictwa w zagrożeniu wpisano obiekty w Libanie, Ukrainie, Sudanie Południowym, Palestynie i Surinamie.

UNESCO wspiera Afrykę i państwa wyspiarskie

Obrady w Busan zaowocowały powiększeniem Listy Światowego Dziedzictwa do 1273 obiektów znajdujących się w 173 krajach. Wśród nowo wyróżnionych dóbr znalazło się 19 obiektów o charakterze kulturowym, 5 przyrodniczych oraz jeden mieszany. Powody do zadowolenia ma także Polska – po wielu latach starań do zaszczytnego grona dołączyło modernistyczne śródmieście Gdyni.

Do listy dodano też nowe miejsce pamięci: plaże lądowania w Normandii z 1944 roku. Rozszerzono niektóre już istniejące wpisy, w tym koreańskie obszary zalewowe Getbol. Ważnym sygnałem dla świata jest nowa strategia dla Afryki oraz państw wyspiarskich, wsparta budżetem 13 milionów dolarów.

Kolejna, 49. sesja odbędzie się w 2027 roku w Stambule.

Zmiany na liście dziedzictwa w zagrożeniu

Jednym z najbardziej palących wyzwań, jak zresztą co roku, była kwestia obiektów wymagających natychmiastowej pomocy, co poskutkowało wpisaniem sześciu z nich na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Mechanizm ten pozwala na uzyskanie szybkiego dostępu do pomocy międzynarodowej, zarówno pod względem doradztwa eksperckiego, jak i wsparcia finansowego.

Trzy z nich wpisano w trybie nadzwyczajnym, by spróbować je ochronić zanim dojdzie do ich bezpowrotnej utraty. We wpisie chodzi nie tylko o bezpośrednią ochronę, ale też o przyciągnięcie uwagi opinii publicznej.

Nie zabrakło też pozytywnych decyzji związanych z listą dziedzictwa w zagrożeniu – usunięto z niej historyczne centrum Wiednia, po zmianie planów zabudowy tej okolicy.

Nowe obiekty na liście dziedzictwa w zagrożeniu

Do Listy Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu dodano następujące lokalizacje:

• krajobraz migracyjny Boma-Badingilo (Sudan Południowy) – ten teren, wpisany jednocześnie na listę główną w trybie pilnym, to jedno z najważniejszych sanktuariów dzikiej przyrody w Afryce. Olbrzymie migracje zwierząt wymagają ochrony przed skutkami trwającej w Sudanie Południowym od 2011 roku wojny domowej;
• zamki rejonu Dżabal Amel (Liban) – wpis obejmuje pięć ufortyfikowanych obiektów w historycznym regionie Dżabal Amel w południowym Libanie. Zamki te, zbudowane miedzy X a XIX wiekiem na szczytach wzgórz, tworzyły zintegrowaną sieć obronną i administracyjną, prezentując jednocześnie ewolucję architektury obronnej na przestrzeni blisko tysiąca lat. Dziś są zagrożone konfliktem na Bliskim Wschodzie;
• Sebastia (Państwo Palestyna) – starożytna Samaria, dawna stolica Królestwa Izraela. Jest jednym z najstarszych stale zamieszkanych miejsc na Zachodnim Brzegu Jordanu. Wpisana została w trybie nagłym na obie listy UNESCO, aby zapobiec zniszczeniu unikatowych obiektów, m.in. ruin izraelskiego pałacu królewskiego, rzymskiego teatru, stadionu, świątyń Augusta oraz Kore, a także meczetu Nabi Yahya skrywającego groby proroków i rzymskie grobowce królewskie;

• historyczne centrum Paramaribo (Surinam) – ta perła karaibskiej architektury kolonialnej wymaga pilnego wsparcia w zakresie konserwacji i zarządzania, aby zachować autentyczność w obliczu współczesnych zmian urbanizacyjnych;
• starożytne miasto Chersonez Taurydzki (Ukraina) – antyczna kolonia grecka z V w. p.n.e., znana jako symboliczne miejsce chrztu Rusi, została przeniesiona na listę zagrożoną z powodu wojny i rosyjskiej okupacji Krymu, co uniemożliwia właściwą opiekę nad teatrem greckim, cytadelą i bazylikami;

• Tyr (Liban) – starożytne miasto fenickie, którego wspaniałe ruiny przypominają o dawnej potędze morskiej. Tyr posiada m.in. imponujący, większy niż w Rymie hipodrom. Podobnie jak Dżabal Amel, miejscu zagraża konflikt na Bliskim Wschodzie.

Źródło: UNESCO

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.