Bamberg to jedno z najpiękniejszych miast Niemiec. Wojna niemal go nie tknęła

Spis treści:

1. Frankoński Rzym
2. Wyjątkowa struktura przestrzenna
3. Bamberg podczas II wojny światowej
4. Architektoniczny majstersztyk

W przeciwieństwie do wielu europejskich miast, których historyczne centra zostały bezpowrotnie wymazane przez zawirowania XX wieku, niemiecki Bamberg jawi się jako architektoniczny cud przetrwania. W 1993 roku historyczne centrum miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Frankoński Rzym

Bamberg jest usytuowany w północnej części Bawarii, w malowniczym regionie Górnej Frankonii. Granice miasta rozciągają się w dolinie Regnitz, jednak to nie sama rzeka, a specyficzne ukształtowanie terenu decyduje o jego wyjątkowym charakterze.

Bamberg, podobnie jak starożytna stolica imperium, został wzniesiony na siedmiu wzgórzach. Właśnie temu zawdzięcza swój charakterystyczny przydomek – „Frankoński Rzym”.

Należy podkreślić, że wzgórza, o których mowa, nie są jedynie elementem rzeźby terenu. Każde z nich zostało w toku dziejów „ukoronowane” potężną budowlą sakralną lub obronną, stanowiąc wizualną manifestację władzy, wiary i potęgi gospodarczej. Topograficzna mapa miasta obejmuje następujące wzniesienia:

• Domberg (Wzgórze Katedralne),
• Michaelsberg (Góra św. Michała),
• Kaulberg,
• Stefansberg (Wzgórze św. Stefana),
• Jakobsberg (Wzgórze św. Jakuba),
• Altenburg (Wzgórze Zamkowe),
• Abtsberg (Wzgórze Opackie).

Wyjątkowa struktura przestrzenna

Ewolucja urbanistyczna doprowadziła do wykształcenia się w Bambergu trójdzielnej struktury przestrzennej, która przetrwała do czasów współczesnych w niemal nienaruszonej formie. Jej pierwszym elementem jest Bergstadt, czyli zlokalizowane na wspomnianych wzgórzach Miasto Biskupie. Od XI wieku aż do roku 1802, czyli do momentu sekularyzacji, stanowiło ono centrum władzy potężnej diecezji bamberskiej. To tam wznoszono monumentalne pałace, klasztory i świątynie, mające świadczyć o potędze religijnej i bliskich relacjach z władzą cesarską.

Drugą strefą jest Inselstadt, czyli Miasto Wyspowe. Znajduje się nieco niżej, w dolinie rzeki Regnitz. Zasiedlone przez rosnące w siłę mieszczaństwo, stanowiło centrum handlu i rzemiosła.

Trzecią, najbardziej nietypową częścią jest Gärtnerstadt – Miasto Ogrodników. Była to strefa, w której architekturę miejską płynnie zintegrowano z rozległymi polami uprawnymi, zapewniającymi miastu niezależność żywnościową.

Bamberg podczas II wojny światowej

Zniszczenia wojenne w Niemczech to obraz zrujnowanych starówek, zbombardowanych katedr i startych z powierzchni ziemi zabytków. Bamberg natomiast przetrwał II wojnę światową w stanie niemal nienaruszonym. Jak to możliwe?

Ocalenie miasta wynikało z jego specyfiki. Bamberg nie był silnie zindustrializowany. W przeciwieństwie do pobliskiej Norymbergi, która urosła do rangi potężnego węzła przemysłu zbrojeniowego i symbolicznego centrum propagandy nazistowskiej, średniowieczne miasto nie miało dużej wartości dla alianckich planistów. Niemal nie produkowano tam uzbrojenia, więc jego zniszczenie nie przybliżyłoby końca wojny. Niemal, bo w mieście funkcjonowała fabryka amunicji, otwarta w 1917 roku i reaktywowana w czasie II wojny światowej. Alianci podjęli jednak decyzję o wyłączeniu „Frankońskiego Rzymu” z kampanii masowych bombardowań dywanowych, oszczędzając mu katastrofalnego losu, jaki spotkał Drezno czy wspomnianą Norymbergę.

Ocalenie nie oznaczało jednak całkowitego braku strat. W latach 1944-1945 lotnictwo brytyjskie i amerykańskie przeprowadziło dziewięć mniejszych ataków bombowych. Bilans tych operacji, choć tragiczny dla mieszkańców (śmierć poniosło 378 osób), okazał się dość łagodny – zniszczeniu uległo jedynie 4,4% zabudowy. Największe zagrożenie dla dziedzictwa przyszło paradoksalnie w dniach upadku III Rzeszy. Zgodnie z rozkazem Hitlera, wycofujące się wojska miały obowiązek zniszczyć całą kluczową infrastrukturę, aby nie wpadła w ręce wroga. Chociaż w Bambergu przygotowano plany wysadzenia najważniejszych budowli, nie udało się ich w pełni zrealizować. Niestety, w desperackiej próbie opóźnienia alianckiego natarcia, między 10 a 13 kwietnia 1945 roku oddziały niemieckie wysadziły w powietrze większość głównych mostów. Oddziały amerykańskie błyskawicznie przełamały obronę i do 14 kwietnia 1945 roku przejęły całkowitą kontrolę nad miastem.

Architektoniczny majstersztyk

Dzisiejszy Bamberg prezentuje się jako spójne dzieło sztuki architektonicznej, w którym przenikają się style od wczesnego średniowiecza, przez renesans, aż po bogato zdobiony barok.

Altes Rathaus

W sercu Miasta Wyspowego wznosi się Stary Ratusz. Budowla ta jest jednym z najchętniej fotografowanych obiektów w Niemczech, a jej zjawiskowa lokalizacja wprost na wodzie ma swoje źródło w wielowiekowym konflikcie interesów. Zgodnie z utrwaloną miejską legendą, biskup Bambergu, chcąc utemperować rosnące ambicje patrycjatu, odmówił mieszczanom przekazania gruntów pod budowę siedziby władz świeckich. Mieszkańcy wpadli więc na radykalny pomysł: wbili tysiące potężnych, drewnianych pali bezpośrednio w nurt rzeki Regnitz, tworząc sztuczną wyspę. Na tym niepewnym gruncie, pod nosem biskupa, wznieśli ratusz.

Budowla z czasem przeszła transformację, zyskując unikatowy wygląd. Jej elewacje zostały pokryte freskami wykonanymi w technice trompe l’œil. Dzięki temu zabiegowi płaskie fasady nabrały trójwymiarowej głębi, imitując wnęki, kolumny i zdobienia. Wewnątrz ratusza, w ociekających przepychem rokokowych salach, znajduje się dziś Kolekcja Porcelany Ludwiga.

Katedra Cesarska

Duchowym, a niegdyś również politycznym centrum miasta jest Katedra Cesarska, której cztery strzeliste wieże dominują nad Wzgórzem Katedralnym. Historia tej świątyni rozpoczyna się w 1002 roku, kiedy to cesarz Henryk II Święty, syn Henryka II Kłótnika (który w 973 roku otrzymał miasto od Ottona II), podjął decyzję o założeniu w Bambergu nowego biskupstwa i ufundowaniu pierwszej świątyni.

Obecna bryła kościoła stanowi coś w rodzaju zapisu epok – surowe, masywne formy romańskie harmonijnie ustępują w niej miejsca wczesnogotyckiej lekkości. Wnętrze katedry skrywa ważny artefakt. W centralnym punkcie znajduje się grobowiec zmarłego w 1047 roku papieża Klemensa II. Imponujący jest też Ołtarz Maryjny autorstwa Wita Stwosza.

W pobliżu wejścia do wschodniego chóru, na podwyższeniu przy północnym filarze, znajduje się niezwykła rzeźba – Bamberger Reiter (Jeździec Bamberski). Złożona z kilku bloków piaskowca i wyrzeźbiona około 1230 roku figura przedstawia anonimowego władcę na koniu. Brak historycznych inskrypcji sprawił, że tożsamość postaci poddawana jest niezliczonym interpretacjom. Istnieje teza, według której przedstawia Stefana I Świętego, jednak niektórzy historycy są zdania, że władcą na wierzchowcu może być Filip Szwabski.

Alte Hofhaltung i Neue Residenz

Wzgórze Katedralne to nie tylko sacrum, ale także ośrodki władzy świeckiej. Tuż przy głównym placu znajduje się zespół budynków zwany Alte Hofhaltung (Stary Dwór). Jest to wybitny przykład architektonicznej ewolucji, dokumentujący proces przechodzenia od surowej fortecy do estetyki renesansowego pałacu. Niezwykle malowniczy wewnętrzny dziedziniec, otoczony misternie rzeźbionymi galeriami, dostępny jest przez bogato dekorowaną „Piękną Bramę” (Schöne Pforte). Obecnie to urokliwe miejsce pełni rolę letniej sceny plenerowej dla festiwali teatralnych.

Jakby w opozycji do renesansowych form Starego Dworu, tuż obok wznosi się Neue Residenz (Nowa Rezydencja). Zbudowany w stylu barokowym kolosalny gmach całkowicie przejął funkcje politycznego i mieszkalnego centrum biskupów. W przeciwieństwie do podobnych kompleksów pałacowych w Würzburgu czy Monachium, Nowa Rezydencja została w pełni oszczędzona podczas alianckich nalotów II wojny światowej. Jej reprezentacyjna funkcja wygasła w 1919 roku, po czym obiekt zaadaptowano na cele muzealne.

Odwiedzający mogą zwiedzić prawie 50 w pełni wyposażonych historycznych komnat, podziwiając kolekcję ponad 500 oryginalnych mebli. Skrzydła rezydencji goszczą również Państwową Galerię i zbiory Państwowej Biblioteki. Na tyłach gmachu rozciąga się Rosengarten (Ogród Różany), oferujący panoramiczny widok na rozpościerające się niżej miasto i wieże kościołów na sąsiednich wzgórzach.

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Źródło: Bamberg Travel

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.