Gdynia na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO! Mamy jeden z najważniejszych zabytków architektury XX wieku

Wpis obejmuje cały układ urbanistyczny ścisłego centrum miasta, tworzący reprezentatywny zespół architektury z lat 1920–1939, w tym zabytkowe wille na Kamiennej Górze. Decyzja ta jest zwieńczeniem wieloletnich starań polskich konserwatorów i władz samorządowych. To również kolejny polski akcent na liście UNESCO, podkreślający znaczenie architektury modernistycznej w naszej części Europy. Ze względu na ogrom zniszczeń w okresie II wojny światowej, dobrze zachowana architektura Gdyni jest w Polsce ewenementem.

Jak powstało „miasto z morza i marzeń″?

Śródmieście Gdyni to unikatowy w skali światowej przykład kompleksowo zaplanowanego i błyskawicznie wybudowanego portowego miasta modernistycznego. Tworzone od podstaw w dwudziestoleciu międzywojennym na obszarze wsi rybackiej, stało się symbolem gospodarczej niezależności oraz nowoczesności II Rzeczypospolitej.

Projektanci, odrzucając XIX-wieczny historyzm, zastosowali zasady funkcjonalizmu: proste bryły, charakterystyczne zaokrąglone narożniki przypominające mostki kapitańskie, duże przeszklenia oraz funkcjonalne układy wnętrz. Spójność urbanistyczna oparta na siatce kwartałów, w połączeniu z otwarciem miasta na port i morze, tworzy do dziś wyjątkowy krajobraz kulturowy.

Gdynia wyróżnia się niezwykłym stanem zachowania zarówno budynków mieszkaniowych, jak i gmachów użyteczności publicznej. Uznanie Śródmieścia Gdyni przez UNESCO to dowód na to, że architektura użytkowa XX wieku ma uniwersalną wartość.

Obrady w Busan. 48. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa

Decyzja o uhonorowaniu Gdyni zapadła podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, odbywającej się w dniach 19–29 lipca 2026 roku w Busan w Korei Południowej. W obradach uczestniczą przedstawiciele 21 państw wybranych spośród 196 stron Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa.

Zadaniem Komitetu jest ocena nowych wniosków nominacyjnych, analiza stanu zachowania obiektów istniejących na liście oraz przyznawanie wsparcia finansowego. Podczas tegorocznego spotkania eksperci oceniają kilkadziesiąt zgłoszeń z całego świata, obejmujących m.in. krajobrazy naturalne, rezerwaty biosfery, zabytki architektury i dziedzictwo przemysłowe. Prace sesji opierają się na raportach przygotowanych przez organy doradcze ICOMOS oraz IUCN. Spotkanie w Busan pokazuje, jak ewoluuje definicja dziedzictwa — od klasycznych starożytnych ruin po zabytki XX-wiecznej architektury.

Nowe obiekty na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO

Podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Busan na listę wpisano już 28 nowych obiektów – i to nie wszystko. Sesja kończy się w środę, 29 lipca 2026. Oto pełna lista nowych wpisów:

• Polska: modernistyczne Śródmieście Gdyni,
• Liban: zamki Mount Amel (Qalaat Al Chakif, Tibnin, Chakra, Deir Kifa, Chama'),
• Państwo Palestyna: Sebastia – stanowisko archeologiczne w pobliżu Nablusu,
• Demokratyczna Republika Konga: Park Narodowy Garamba,
• Jordania: Morski Rezerwat Akaba,
• Zjednoczone Emiraty Arabskie: Wadi Wurayah w paśmie górskim Hajar,
• Korea Południowa: Getbol – Koreańskie Wyspowe Równiny Zalewowe,
• Chiny: miejsca produkcji rękodzieła porcelanowego w Jingdezhen,
• USA: Krajowy Rezerwat Przyrody Okefenokee,
• Komory: medyny (starówki) historycznych sułtanatów Komorów,
• Kazachstan: skalne meczety i związane z nimi miejsca kultu w Mangystau,
• Mongolia: zespoły cmentarne elity Xiongnu,
• Tajlandia: Wat Phra Mahathat Woramahawihan w Nakhon Si Thammarat,
• Dania: stanowisko skamieniałości ryb z zachodniego Limfjordu,
• Tunezja: wioska Sidi Bou Saïd,
• Indie: starożytne stanowisko buddyjskie w Sarnath,
• Sudan Południowy: krajobraz migracyjny Boma–Badingilo,
• Japonia: dawne stolice Asuka i Fujiwara,
• Uzbekistan: modernistyczna architektura Taszkentu,
• Wyspy Świętego Tomasza i Książęca: Roças – kolonialny system rolniczy i przymusowe migracje,
• Grecja: masyw Góry Olimp,
• Iran: zamek Alamut i powiązane fortyfikacje,
• Finlandia: dzieła architektoniczne i projekty Alvara Aalto,
• Francja: plaże lądowania w Normandii z 1944 roku (D-Day),
• Włochy: system teatrów condominio z XVIII i XIX wieku w Środkowych Włoszech,
• Francja: królewskie twierdze Kapetyngów w Langwedocji,
• Niemcy: osiedle Waldsiedlung Zehlendorf (rozszerzenie wpisu osiedli modernizmu w Berlinie),
• Brazylia: teatry Amazonii (Teatro Amazonas i Theatro da Paz).

Źródło: UNESCO

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.