Ma podwójny wpis na listę UNESCO, ale omijają je tłumy. Oto niedoceniana perła Włoch

Spis treści:

1. Miasto na zielonej nizinie
2. Od bizantyjskiego castrum do rządów papiestwa
3. Perły ferrarskiej architektury

Ferrara przez stulecia przyciągała najwybitniejsze umysły nauki i sztuki. Dziś walczy o uwagę turystów, nierzadko pozostając w cieniu głośniejszych ośrodków – Wenecji, Florencji czy pobliskiej Bolonii. Należy jednak podkreślić, że czas spędzony w tym mieście na pewno nie będzie czasem straconym. Tamtejsze monumentalne dziedzictwo doczekało się podwójnego wpisu na listę UNESCO.

Miasto na zielonej nizinie

Ferrara, stolica prowincji o tej samej nazwie, rozciąga się w północno-wschodniej części Włoch, w bogatym rolniczo regionie Emilia-Romania, w odległości ok. 50 km od Bolonii. Miasto jest zlokalizowane na niemal całkowicie płaskiej równinie, w sąsiedztwie rzeki Pad.

Od bizantyjskiego castrum do rządów papiestwa

Uważa się, że Ferrara została założona w VII wieku jako bizantyjska forteca. Pierwsze wiarygodne wzmianki o osadzie pochodzą jednak z czasów panowania Longobardów, kiedy to król Aistulf wydał dyplom potwierdzający swoje zwierzchnictwo nad tym obszarem.

Dynamiczny rozwój Ferrary rozpoczął się w XIII wieku, wraz z przejęciem władzy przez dynastię d’Este. Ród ten objął władzę na blisko 350 lat, przekształcając lokalny ośrodek w potężne miasto.

Złoty wiek renesansu

Pod panowaniem kolejnych władców z książęcej dynastii, Ferrara stała się ważnym ośrodkiem renesansowego humanizmu. Dwór d’Este przyciągał najwybitniejszych artystów, poetów i uczonych epoki. Swoje ślady zostawili tam tacy mistrzowie jak Piero della Francesca, Andrea Mantegna, Jacopo Bellini czy młody Filippo Brunelleschi, który doradzał przy budowie letniej rezydencji Belriguardo. Rozwijała się szkoła malarstwa ferrarejskiego, z wybitnymi reprezentantami, jak Cosmè Tura, Francesco del Cossa czy Dosso Dossi.

Za czasów Alfonsa II dwór w Ferrarze stał się centrum nowej kultury świeckiej. To właśnie tam tworzyli wybitni poeci: Torquato Tasso i Giovanni Battista Guarini.

Rządy papieskie

Potęga rodu d’Este w Ferrarze dobiegła końca w dramatycznych okolicznościach. Książę nie doczekał się prawowitego potomka. Co gorsza, jego 38-letnie rządy, choć bogate pod względem kulturalnym, dosłownie zrujnowały skarb państwa. Był to efekt korupcji, wydatków na spektakle i bankiety, utrzymywania armii i potężnych obciążeń związanych z odbudową po katastrofalnym trzęsieniu ziemi w 1570 roku.

Po śmierci Alfonsa II w 1597 roku Rudolf II uznał za następcę tronu Cezara d’Este, jego kuzyna. Jednak papież Klemens VIII, upatrując okazji do rozszerzenia swoich wpływów, stanowczo odmówił uznania tej sukcesji, kwestionując legitymację bocznej linii rodu. W obliczu potęgi militarnej Rzymu, w 1598 roku doszło do tak zwanej „dewolucji Ferrary” – terytorium księstwa zostało siłą inkorporowane do Państwa Kościelnego. Rodzina d’Este została zmuszona do przeniesienia dworu do Modeny.

Przejście pod biurokratyczne rządy legatów papieskich zapoczątkowało trwający ponad dwa i pół wieku okres upadku gospodarczego i kulturalnego. Sytuacja uległa chwilowej poprawie, gdy miasto włączono na chwilę w skład postępowej Republiki Cispadańskiej i Cisalpińskiej. Ostateczne zrzucenie jarzma papieskiego nastąpiło dopiero w wyniku rewolucyjnych zrywów w 1859 roku, co w 1861 roku przypieczętowało włączenie Ferrary do zjednoczonego Królestwa Włoch.

Perły ferrarskiej architektury

Wielowiekowe nawarstwianie się epok na stosunkowo niewielkim obszarze pozostawiło w Ferrarze bezcenną spuściznę. Zabytki tego miasta reprezentują pełne spektrum funkcjonalności – od obronnych fortyfikacji, po kunsztowne rezydencje.

Castello Estense

Wybudowany w 1385 roku z rozkazu Mikołaja II i zaprojektowany przez architekta Bartolino da Novara, pierwotnie służył jako twierdza chroniąca władców przed ludowymi zamieszkami. Wyróżnia się czterema masywnymi wieżami narożnymi i fosą z mostami zwodzonymi.

Z biegiem czasu, dzięki pracom naprawczym, twierdza przeistoczyła się w książęcą rezydencję. Współcześnie zwiedzający mogą zwiedzić tam zdobione freskami komnaty. Do zwiedzania udostępniono także lochy zlokalizowane poniżej poziomu wody.

Cattedrale di San Giorgio

Zaledwie kilkaset metrów od zamku, na głównym placu średniowiecznego miasta, wznosi się katedra św. Jerzego, konsekrowana w 1135 roku. Fasada budowli to doskonały przykład nawarstwiania stylów. Dolna część majestatycznej konstrukcji to dzieło sztuki romańskiej, wyrzeźbione przez mistrza Wiligelma, podczas gdy wyższe partie odzwierciedlają subtelności dojrzałego gotyku, przeplatanego rozwiązaniami z wczesnego renesansu. Uwagę przyciąga także kampanila – wolnostojąca różowo-biała wieża, zaprojektowana przez Leona Battistę Albertiego.

Palazzo dei Diamanti

Kolejną architektoniczną ikoną miasta jest Diamentowy Pałac, jedno z najwspanialszych osiągnięć Rossettiego. Elewację obiektu pokrywa 8500 marmurowych bloków, wyciętych na kształt oszlifowanego diamentu, co w słoneczny dzień tworzy niezwykły efekt światłocienia. Budynek funkcjonuje dziś jako Pinacoteca Nazionale, gdzie odbywają się wielkie wystawy, m.in. dzieł Moneta, Picassa i Warhola.

Delizie Estensi

W dorzeczu Padu rozpościera się sieć kilkudziesięciu rezydencji, znanych jako Delizie Estensi. Nie były to jedynie luksusowe pałacyki myśliwskie. Pełniły one skomplikowaną funkcję zarządczą, wspierając kontrolę nad rolnictwem i koordynując osuszanie bagien.

Do najważniejszych z nich zaliczają się:

• Delizia del Belriguardo w miejscowości Voghiera – założona przez Mikołaja III w 1435 roku;
• Delizia del Verginese w Portomaggiore – okazała, ufortyfikowana rezydencja, przebudowana przez Alfonsa I;
• Villa della Mensa w Copparo – zbudowana w latach 1474–1495 dla biskupa Bartolomeo della Rovere;
• Castello di Mesola – wzniesiony na krańcach laguny pod koniec XVI wieku.

Źródło: Visit Ferrara

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.